Solo: Gliwice

Co zobaczyć w Gliwicach samemu: Zamek Piastowski, Radiostacja, Willa Caro i kilkadziesiąt kościołów, od katedry po drewnianą świątynię z 1493 roku.

To zestaw dla osoby, która zwiedza w swoim tempie, bez ustalania planu z towarzystwem. Jest tu muzeum z pięcioma oddziałami, secesyjne i modernistyczne kamienice, wieże widokowe oraz ponad dwadzieścia kościołów różnych wyznań. Propozycje dla podróżujących samotnie z całego województwa wymienia dział solo na Śląsku, a resztę miasta przedstawia przewodnik po atrakcjach Gliwic.

Od czego zacząć zwiedzanie Gliwic na własną rękę?

Najlepiej od Rynku i Starówki: stoją tam ratusz, kościół Wszystkich Świętych i Zamek Piastowski, a od nich blisko do głównych muzeów. Wszystko leży w jednej, zwartej części miasta.

Ratusz stoi pośrodku Rynku, wytyczonego na planie kwadratu. Zwieńcza go wieża zegarowa o wysokości 41,5 metra, a przed budynkiem stoi rzeźba Immaculaty z około 1726 roku. W środku działa Pałac Ślubów. Kilka kroków dalej wznosi się kościół Wszystkich Świętych, gotycka hala z końca XV wieku. Razem z krzyżem wieża mierzy około sześćdziesięciu czterech metrów, a w jej wnętrzu urządzono taras widokowy nad Starówką. Przy ulicy Pod Murami, w obrębie dawnych murów miejskich, leży Zamek Piastowski. Ceglaną budowlę z połowy XIV wieku zajmuje oddział Muzeum w Gliwicach, który opowiada o dziejach ziemi gliwickiej.

Które gliwickie muzea odwiedzić w pojedynkę?

Muzeum w Gliwicach powstało 22 marca 1905 roku pod nazwą Muzeum Górnośląskie. Dziś składa się z pięciu oddziałów rozproszonych po mieście, więc wybór trasy zależy od zainteresowań.

Siedzibą główną jest Willa Caro przy Dolnych Wałach 8a, rezydencja w stylu neorenesansu, którą w latach 1882-1885 postawił sobie przemysłowiec Oscar Caro. Muzeum zajmuje ją od 1934 roku. Dwa kolejne oddziały to Zamek Piastowski i radiostacja, a czwarty - Dom Pamięci Żydów Górnośląskich. Piąty, Oddział Odlewnictwa Artystycznego, działa w Nowych Gliwicach przy ulicy Bojkowskiej 37. Zajmuje dawną maszynownię kopalni „Gliwice” i eksponuje prace odlane w żeliwie oraz brązie, a także przypomina historię miejscowej odlewni. Odrębna placówka to Muzeum Techniki Sanitarnej, założone w 2005 roku w przepompowni ścieków z początku XX wieku. Należy do Szlaku Zabytków Techniki województwa śląskiego, ale zwiedzanie jest tam czasowo wstrzymane, więc przed wyjazdem warto sprawdzić, czy się odbywa.

Jak podejść do Radiostacji i Domu Pamięci Żydów Górnośląskich?

To dwa miejsca poświęcone historii, nie rozrywce, i oba należą do Muzeum w Gliwicach. Warto im poświęcić więcej czasu i skupienia niż innym punktom trasy.

Radiostacja gliwicka przy ulicy Tarnogórskiej 127 to zespół trzech budynków i drewnianej wieży antenowej, wzniesiony w 1935 roku w ówczesnym Gleiwitz. Wieża ma 111 metrów i jest uznawana za najwyższą drewnianą wieżę antenową na świecie. Zespół uznano za pomnik historii. Tu doszło do prowokacji gliwickiej z 31 sierpnia 1939 roku, którą opisuje osobny artykuł o radiostacji i wydarzeniach z 1939 roku. Dom Pamięci Żydów Górnośląskich przy ulicy Poniatowskiego 14 zajmuje dawny dom przedpogrzebowy z 1903 roku, położony przy nowym cmentarzu żydowskim. Stała wystawa dotyczy dziejów Żydów na Górnym Śląsku. O samym budynku i gliwickich cmentarzach żydowskich czytasz w tekście o domu przedpogrzebowym.

Jakie kościoły w Gliwicach zobaczyć najpierw?

Prawie trzydzieści gliwickich kościołów i klasztorów to największa grupa w tej części przewodnika. Zacznij od katedry, a potem sięgnij po świątynie Starówki i Szobiszowic.

Przy ulicy Księcia Ziemowita stoi katedra Świętych Apostołów Piotra i Pawła, neogotycka budowla z lat 1896-1900. Wieża ma 75,5 metra, a organy pochodzą z 1899 roku. Od 1992 roku jest katedrą diecezji gliwickiej. W pobliżu Rynku stoi też barokowy kościół Podwyższenia Krzyża Świętego z klasztorem redemptorystów. Pożar z 1677 roku zniszczył ją, ale odbudowano; od 2015 roku jest tu sanktuarium maryjne. Na osiedlu Kopernika znajduje się kościół Matki Boskiej Kochawińskiej prowadzony przez jezuitów, nawiązujący do baroku, a od 2020 roku przyjmuje pielgrzymów jako sanktuarium diecezjalne pod wezwaniem Matki Bożej Dobrej Drogi.

Szobiszowice: dwa kościoły świętego Bartłomieja

W Szobiszowicach stoją obok siebie dwie budowle o tej samej nazwie, ale z innych epok. Nowy kościół świętego Bartłomieja przy ulicy Bernardyńskiej 19 to neogotycka świątynia z lat 1907-1911, uznawana za jedną z największych na Śląsku. Ceglana wieża sięga dziewięćdziesięciu dwóch metrów, a organy mają sześćdziesiąt głosów. Stary kościół przy ulicy Toszeckiej 38 jest gotycki, otoczony murem, z polichromiami z XVII wieku. Do 1911 roku pełnił funkcję kościoła parafialnego.

Gdzie w Gliwicach są drewniane i przenoszone świątynie?

Dwa drewniane kościoły to kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny przy Kozielskiej 29 oraz kościół świętego Jerzego w Ostropie. Pierwszy ma za sobą dwie przeprowadzki.

Ten kościół powstał jeszcze w Zębowicach koło Olesna, w roku 1493. Do Gliwic trafił w 1925 roku, a pod koniec XX wieku, w latach 1997-2000, ponownie go przeniesiono, tym razem na Cmentarz Starokozielski. Kościół świętego Jerzego leży w Ostropie, około sześciu kilometrów na zachód od centrum. To drewniana świątynia z murowanym prezbiterium, a wieżę datuje się na około 1544 rok. Wnętrze zdobią barokowe polichromie z lat 1667-1668, a obiekt należy do Szlaku Architektury Drewnianej województwa śląskiego. Do ciekawostek należy też kościół świętego Jana Chrzciciela w Żernikach, który w 1931 roku urządzono w przebudowanej stodole.

Czym wyróżniają się kościoły ewangelickie i modernistyczne?

Gliwice mają trzy świątynie ewangelickie lub zbudowane dla ewangelików oraz kilka budowli z XX wieku o nietypowych bryłach. Pokazują, że miasto było wielowyznaniowe i budowało odważnie.

Kościół Zbawiciela przy ulicy Jagiellońskiej poświęcono we wrześniu 1902 roku. W Łabędach stoi ceglany kościół Marcina Lutra z lat 1900-1902, w czasie wojny użytkowany jako kuźnia, dziś znów świątynia. Kościół świętej Barbary przy Dworcowej 39 to neoromańska bazylika z lat 1856-1859, projekt berlińskiego architekta Friedricha Augusta Stülera. Zbudowano go dla ewangelików, a dziś służy parafii wojskowej. Na Zatorzu czeka żelbetowy kościół Chrystusa Króla z lat 1934-1935, projekt Karla Mayra, z bryłą nawiązującą do okrętu. Na tym samym osiedlu stoi neogotycki kościół świętej Rodziny, wzniesiony z funduszy właściciela pobliskiej huty. Z kolei kościół Trójcy Świętej przy Mikołowskiej, klasycystyczny, z lat 1836-1838, jest od 1945 roku związany z katolikami obrządku ormiańskiego.

Gdzie w Gliwicach wejść na wieżę widokową?

Taras widokowy ma kościół Wszystkich Świętych na Starówce, a drugi - kościół świętego Antoniego na wzgórzu Hermana w Wójtowej Wsi.

Świątynię z 1927 roku wyróżnia wieża o wysokości pięćdziesięciu jeden metrów, z tarasem, oraz położenie na wzniesieniu. W kościele znajdują się organy z 1936 roku. W tej samej części miasta, na wzgórzu, stoi wieża ciśnień przy ulicy Sobieskiego, której z zewnątrz warto się przyjrzeć. To neogotycka, ceglana budowla o wysokości pięćdziesięciu metrów, która stoi na wzgórzu i zasilała kiedyś wodą południowe dzielnice. Wyłączono ją z użytku w 1985 roku.

Jakie budynki z XIX i XX wieku warto obejrzeć przy ulicy Zwycięstwa?

Przy ulicy Zwycięstwa leżą dwa adresy, które łatwo połączyć jednym spacerem: hotel Diament pod numerem 30 i dom tekstylny Weichmanna pod numerem 37.

Hotel Diament to eklektyczny gmach ukończony w 1895 roku, wpisany do rejestru zabytków. Dawniej nazywał się Schlesischer Hof, czyli Dwór Śląski. Dom tekstylny Weichmanna z lat 1921-1922 to jeden z pierwszych projektów Ericha Mendelsohna. Zalicza się go do ważnych obiektów niemieckiego modernizmu w Polsce. Na Starych Gliwicach przy ulicy Wiejskiej warto jeszcze zajrzeć do spichlerza z XVII wieku, dawniej w dobrach klasztoru franciszkanów.

Czy jest szlak dla spacerowicza w pojedynkę?

Szlak Stulecia Turystyki to zielony znakowany szlak pieszy o długości około 143 kilometrów. Łączy Rybnik z Tarnowskimi Górami i w dużej części prowadzi przez lasy.

Trasa wiedzie przez Wilczą, Kuźnię Nieborowską, Nieborowice, Smolnicę, Sierakowice i Bojszów, a dalej przez Pławniowice nad jeziorem, Ligotę Toszecką, rezerwaty Płużnica i Hubert oraz Tworóg. Kończy się nad jeziorem Chechło-Nakło i w samym mieście. To propozycja dla osób, które lubią wielogodzinne marsze i nie potrzebują towarzystwa. O zieleni w środku aglomeracji mówi tekst o rezerwatach w miastach GZM, przydatny przed dłuższym marszem.

Jakie są pozostałe parafie warte krótkiego przystanku?

Poza głównymi punktami trasy są jeszcze kościoły w kilku dzielnicach, z których każdy ma własną historię. Część z nich zobaczysz przy okazji dojazdu do większych celów.

Na osiedlu Ostropa zobaczysz kościół Ducha Świętego w stylu neobaroku, zbudowany w latach 1925-1927, z organami Riegera z 1927 roku. W Bojkowie działa świątynia po gruntownej przebudowie z lat 1898-1911, czyli kościół Narodzenia Najświętszej Maryi Panny. Na Sośnicy znajdziesz ceglany kościół świętego Jacka z 2003 roku, a w Brzezince neogotycki kościół świętej Jadwigi, który zastąpił drewnianą świątynię z 1551 roku. Łabędy mają kościół Wniebowzięcia z XV wieku, rozbudowany barokowo w latach 1716-1719, z murem i kaplicami. Z nowszych budowli wyróżnia się kościół świętego Alberta Wielkiego, dawna kaplica konwiktu Albertinum z lat 1930-1931, od 2023 roku wpisana do rejestru zabytków.

Jak ułożyć jednodniową trasę po Gliwicach?

Najprościej grupować miejsca według adresów. Dzięki temu nie tracisz czasu na przejazdy, a każdy etap wypełnia kilka punktów blisko siebie.

Rano zajmij się Starówką: Rynek, kościół Wszystkich Świętych i ulica Pod Murami z zamkiem. Potem przejdź do Dolnych Wałów 8a, gdzie czeka Willa Caro, i do ulicy Poniatowskiego 14, gdzie mieści się Dom Pamięci. Środek dnia dobrze wypełni ulica Zwycięstwa z hotelem Diament pod numerem 30 i domem Weichmanna pod numerem 37. Popołudnie zostaw na Szobiszowice, czyli oba kościoły świętego Bartłomieja, oraz na radiostację przy Tarnogórskiej. Jeśli zostanie czas, zajrzyj na Kozielską do drewnianego kościoła.

Najczęstsze pytania

Ile czasu przeznaczyć na Gliwice, jeśli jadę sam?

Na centrum z Rynkiem, kościołem Wszystkich Świętych, zamkiem i Willą Caro wystarczy jeden dzień. Radiostację i Szobiszowice dolicz osobno, bo leżą w innych częściach miasta niż Rynek.

Czy w Gliwicach da się pozwiedzać w deszczu?

Tak. Osiem muzeów i oddziałów działa pod dachem, a wśród nich Willa Caro, zamek, Dom Pamięci i odlewnictwo artystyczne. Do tego dochodzą kościoły.

Które miejsce jest najwyższe?

Spośród kościołów najwyższy jest nowy kościół świętego Bartłomieja w Szobiszowicach, z wieżą o wysokości dziewięćdziesięciu dwóch metrów. Drewniana wieża radiostacji ma 111 metrów.

Czy można wejść do wszystkich kościołów?

To czynne świątynie parafialne i diecezjalne. Zwiedzaj je poza nabożeństwami i zachowaj spokój, a sprawdź, kiedy są otwarte.

Które miejsce w Gliwicach jest nietypowe, jeśli chodzi o historię budowy?

Drewniany kościół Wniebowzięcia przy Kozielskiej, który dwukrotnie przenoszono: z Zębowic do Gliwic w 1925 roku i potem, w latach 1997-2000, na Cmentarz Starokozielski.

Czy Muzeum Techniki Sanitarnej jest otwarte dla zwiedzających?

Zwiedzanie jest tam czasowo wstrzymane. Przed wizytą sprawdź informację na stronie muzeum.