Industria i technika: Tarnowskie Góry

Industria i technika w Tarnowskich Górach: Królewska Kopalnia Fryderyk, sztolnie, skansen maszyn parowych i wpis UNESCO.

Tarnowskie Góry to dawne centrum górnictwa rud ołowiu, srebra i cynku, a ślady tej pracy zachowały się zarówno na powierzchni, jak i pod ziemią. Sześć obiektów z tego zestawienia pozwala zrozumieć, jak odwadniano kopalnie i czym jest tarnogórski wpis na światową listę dziedzictwa.

Od czego zacząć zwiedzanie industrialnych Tarnowskich Gór?

Od Królewskiej Kopalni Fryderyk, dawnej kopalni rud ołowiu i srebra czynnej od 1784 roku do początku XX wieku. Pierwsze złoża ołowiu odkryto w lipcu 1784 roku, przy szybie Rudolphine. Część wyrobisk udostępniono turystom jako Zabytkową Kopalnię Srebra, a cały zespół podziemi trafił w 2017 roku na listę UNESCO. Szerzej opisuje to artykuł o trasie pod ziemią.

Na terenie kopalni, obok nadszybia szybu „Anioł”, działa Skansen Maszyn Parowych w Tarnowskich Górach. To plenerowa kolekcja parowozów i maszyn, otwarta w 1976 roku, zajmująca około hektara. Są tu lokomobila, walec drogowy, dźwig kolejowy i pompy parowe, a po terenie jeździ kolej skansenowa o rozstawie 184 mm.

Czym jest tarnogórski wpis UNESCO?

Wpis UNESCO z 2017 roku to nie jedna kopalnia, lecz dwadzieścia osiem obiektów poprzemysłowych w Tarnowskich Górach, Bytomiu i Zbrosławicach. Wspólnym mianownikiem jest podziemny system odwadniania, uznany za jedno z większych dokonań inżynierii wodnej. W skład wpisu wchodzą szyby, chodniki, sztolnie od XVI wieku i krajobrazy pogórnicze.

Jak odwadniano tarnogórskie kopalnie?

Odpowiedzią były sztolnie. Sztolnia Głęboka Fryderyk ma siedemnaście kilometrów i drążono ją w latach 1821-1834. Woda płynie nią grawitacyjnie, a następnie roznosem długości 1400 metrów do rzeki Dramy. Neoklasycystyczny portal znajduje się w Zbrosławicach, a obiekt jest wpisany do rejestru zabytków.

Starszą sztolnię przypomina Portal wylotu sztolni Boże Wspomóż w Strzybnicy przy ulicy Artura Zawiszy. Pierwszą sztolnię o tej nazwie drążono w latach 1652-1695, a nową, Gotthelf, zaczęto budować w 1786 roku z inicjatywy Friedricha Wilhelma von Redena; o jego roli piszemy w tekście o Redenie. Z czasów budowy Głębokiej Sztolni pochodzi też Sztolniowy szyb maszynowy nr 22, zwany „Karlikiem”: kamienne nadszybie z 1824 roku przy ulicy Witosa, gdzie maszyna parowa odwadniała budowę.

Inne miejsca w mieście znajdziesz wśród atrakcji Tarnowskich Gór, w zestawieniu muzeów miasta i w przeglądzie industrialnych miejsc na Śląsku.

Najczęstsze pytania

Ile obiektów obejmuje wpis UNESCO w Tarnowskich Górach?

Dwadzieścia osiem, położonych w Tarnowskich Górach, Bytomiu i Zbrosławicach. Łączy je podziemny system odwadniania.

Co zobaczyć na terenie Królewskiej Kopalni Fryderyk?

Część wyrobisk jako Zabytkową Kopalnię Srebra oraz Skansen Maszyn Parowych z parowozami, lokomobilą i pompami parowymi.

Jak długa jest Sztolnia Głęboka Fryderyk?

Ma około siedemnastu kilometrów. Drążono ją w latach 1821-1834, a woda płynie nią grawitacyjnie do rzeki Dramy.

Gdzie stoi szyb Karlik?

Przy ulicy Wincentego Witosa. To kamienne nadszybie z 1824 roku, wpisane do rejestru zabytków.