Zabytki techniki: Tarnowskie Góry

Zabytki techniki w Tarnowskich Górach to kopalnia srebra z trasą pod ziemią, skansen maszyn parowych, sztolnie i wpis UNESCO. Osiem miejsc.

Tarnowskie Góry od XVI wieku żyły z kopalń rud, a ślady tej pracy zostały pod ziemią i na powierzchni. Dziś część z nich można zobaczyć na własne oczy, a cały zespół górniczy znalazł się na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO. Warto wiedzieć, które punkty są dla zwiedzających, a które oglądamy tylko z zewnątrz.

Co zwiedzić w Zabytkowej Kopalni Srebra?

Na terenie dawnej Królewskiej Kopalni Fryderyk działa Zabytkowa Kopalnia Srebra z podziemną trasą i odcinkiem pokonywanym łodzią. Obok można obejrzeć Skansen Maszyn Parowych.

Kopalnia wydobywała rudy ołowiu i srebra od 1784 roku do co najmniej 1911 lub 1912. Pierwszą rudę znaleziono 16 lipca 1784 roku przy szybie Rudolphine. Adres trasy turystycznej to ulica Szczęść Boże 81. Od 2004 roku trasa jest częścią pomnika historii, to także jedna z czterech gwiazd Szlaku Zabytków Techniki, a od 2017 roku wchodzi w skład wpisu UNESCO. O trasie pod ziemią opowiada artykuł Zabytkowa Kopalnia Srebra: wpis UNESCO i trasa pod ziemią.

Skansen urządzono przy nadszybiu szybu Anioł. Otwarto go w 1976 roku, razem z kopalnią, a zajmuje około hektara. Stoją w nim parowozy, lokomobila, walec drogowy, dźwig kolejowy, sprężarka, pompy parowe i maszyny wyciągowe. Liczba eksponatów bywa podawana różnie, od dwudziestu pięciu do niemal trzydziestu. Jeździ tu także kolej skansenowa o rozstawie szyn 184 mm, co czyni to miejsce ciekawym także dla rodzin.

Jak działał tarnogórski system odwodnienia?

Wpis UNESCO z 2017 roku obejmuje 28 obiektów w Tarnowskich Górach, Bytomiu i Zbrosławicach, a ich spoiną jest podziemny system odwadniania kopalń. Jego elementy to sztolnie, szyby i portale, z których kilka da się obejrzeć w mieście.

Sam wpis UNESCO to zbiór obiektów, a nie jedna kopalnia: szyby, chodniki, sztolnie od XVI wieku, urządzenia na powierzchni i pogórnicze krajobrazy. Głęboka Sztolnia Fryderyk, drążona w latach 1821-1834, ma siedemnaście kilometrów i jest najdłuższa oraz najgłębiej położona. Woda płynie nią grawitacyjnie, roznosem o długości 1400 metrów, do rzeki Dramy, a jej neoklasycystyczny portal stoi w Zbrosławicach. W mieście przy ulicy Witosa zachował się szyb Karlik, kamienne nadszybie z 1824 roku, gdzie parowa maszyna pompowała wodę przy budowie sztolni. W Strzybnicy, przy ulicy Artura Zawiszy, widać portal sztolni Boże Wspomóż: pierwsza sztolnia pod tą nazwą powstawała od 1652 do 1695 roku i została porzucona, a nową, Gotthelf, zaczęto po decyzji z 1785 roku, którą wywalczył Friedrich Wilhelm von Reden. Jego postać opisuje artykuł o Redenie.

Czy Tarnowskie Góry mają muzeum techniki poza kopalnią?

Muzeum Motoryzacji przy ulicy Czarnohuckiej 10 prowadzi Fundacja EnMovigo. Zbiory tworzą trzy kolekcje: ponad 350 motocykli, ponad 360 rowerów i motorowerów z lat od 1869 po współczesność oraz trzydzieści samochodów. Zwiedza się z przewodnikiem. To dobre uzupełnienie dla tych, którzy po kopalni chcą zobaczyć technikę innego rodzaju.

Najczęstsze pytania

Od czego zacząć zwiedzanie zabytków techniki w Tarnowskich Górach?

Od Zabytkowej Kopalni Srebra, bo obok niej działa skansen maszyn parowych. Potem obejrzyj szyb Karlik i portal sztolni Boże Wspomóż.

Z czego składa się wpis UNESCO związany z Tarnowskimi Górami?

Z 28 pozostałości po dawnym górnictwie rud ołowiu, srebra i cynku, które łączy podziemny system odwadniania. Znajdują się w trzech gminach: Tarnowskich Górach, Bytomiu i Zbrosławicach.

Jak długa jest Głęboka Sztolnia Fryderyk?

Ma siedemnaście kilometrów i powstała w latach 1821-1834. Jest wpisana do rejestru zabytków.

Gdzie znaleźć więcej miejsc w mieście?

W dziale Tarnowskie Góry i na stronie Zabytki techniki. Dzieje górnictwa opisują też teksty o początkach górnictwa i o Rynku i święcie Gwarków.