Kościoły i klasztory: Bielsko-Biała

Kościoły i klasztory w Bielsku-Białej: od gotyckiej katedry św. Mikołaja po drewnianą świątynię św. Barbary i ewangelicki Bielski Syjon.

Miasto łączy dawne Bielsko i Białą, więc obok siebie stoją świątynie katolickie i ewangelickie, gotyk, barok, neogotyk i późny modernizm. To przegląd kilkunastu kościołów, kaplic i zespołów sakralnych, od centrum po dzielnice, z adresami i wskazówkami, jak połączyć je w trasę.

Które kościoły w Bielsku-Białej zobaczyć najpierw?

Na początek wybierz Katedrę św. Mikołaja, Kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa i Kościół Opatrzności Bożej. Każdy pochodzi z innej epoki i pokazuje inne oblicze miasta: gotyk przebudowany na początku XX wieku, beton lat osiemdziesiątych i późny barok.

Katedra stoi przy placu św. Mikołaja 16a, w Starym Mieście. To świątynia gotycka z XV wieku, która obecny kształt dostała w latach 1909-1912, gdy przebudował ją Leopold Bauer. Ma 61-metrową wieżę. Zupełnie inny charakter ma Kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa przy ulicy Traugutta 13, zbudowany w latach 1981-1986 na 82 betonowych filarach, z metaloplastyką Bronisława Chromego. Kościół Opatrzności Bożej w dzielnicy Biała Krakowska to późnobarokowa świątynia z lat 1760-1769, w której zobaczysz rokokową ambonę, a organy mają 40 głosów.

Gdzie są najstarsze i drewniane kościoły w mieście?

Najstarszy jest Kościół św. Stanisława w Starym Bielsku, a najstarszą drewnianą świątynią jest kościół św. Barbary w Mikuszowicach Krakowskich z 1690 roku. Oba zobaczysz w odległych częściach miasta, więc zaplanuj osobny wypad.

Kościół św. Stanisława przy ulicy Sobieskiego 176A zbudowano około 1380 roku z kamienia łamanego i cegły. To gotycka, jednonawowa budowla z wieżą o wysokości 25 m, otoczona starym cmentarzem; uchodzi za najstarszą budowlę sakralną w Bielsku-Białej. Kościół św. Barbary przy ulicy Cyprysowej jest drewniany, nadal parafialny i stanowi punkt główny Szlaku Architektury Drewnianej prowadzącego przez województwo. W środku zachowała się polichromia Johanna Mentila z 1723 roku oraz kopia tryptyku z około 1470 roku.

W Hałcnowie, przy ulicy Wyzwolenia 332, stoi Bazylika Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny. Barokowy kościół z lat 1777-1784 jest sanktuarium Matki Bożej Bolesnej, a od 2016 roku ma tytuł bazyliki mniejszej. Pielgrzymi przychodzili tu do figury zwanej Pietà Hałcnowską.

Gdzie w Bielsku-Białej zobaczyć kościoły ewangelickie?

Najlepiej zacząć od Bielskiego Syjonu wokół placu Marcina Lutra. Od 1782 roku skupiła się tam społeczność ewangelicka miasta, a w zespole są kościół, szkoły, cmentarz i pomnik Lutra. Wpisano go do rejestru zabytków.

Sam Kościół Zbawiciela na placu Marcina Lutra powstał w latach 1782-1790, później został przebudowany w duchu neogotyku i ma wieżę o wysokości około 68 metrów. To świątynia parafii ewangelicko-augsburskiej i kościół biskupi diecezji cieszyńskiej. W Białej Krakowskiej, przy ulicy Staszica, znajdziesz Kościół Marcina Lutra z 1788 roku. Uznaje się go za pierwszy kościół protestancki w Galicji, ma zabytkowe organy.

Przy ulicy Sobieskiego leżą dwie kolejne świątynie. Kościół Świętej Trójcy pod numerem 10a to późnogotycka budowla z lat 1604-1608, wzniesiona dla upamiętnienia ofiar dżumy i do 2014 roku pełniąca funkcję kościoła garnizonowego. Pod numerem 110 stoi ewangelicki Kościół Jana Chrzciciela, klasycystyczny, z lat 1818-1827, postawiony na dawnym grodzisku w Starym Bielsku. Jego wieżę dobudowano w 1852 roku. Mała, murowana świątynia z 1899 roku na cmentarzu w Kamienicy to Kościół ewangelicki w Kamienicy, zbudowany na miejscu drewnianej dzwonnicy.

Jakie kościoły warto odwiedzić w dzielnicach Bielska-Białej?

W dzielnicach czekają neogotyckie i ceglane świątynie z dobrze znanymi nazwiskami architektów. Nadają się na krótkie przystanki, jeśli i tak jedziesz w tamtą stronę.

W Komorowicach stoi ceglany Kościół św. Jana Chrzciciela, budowany od 1921 roku według projektu Emanuela Rosta juniora i wzorowany na katedrze św. Mikołaja. Uwaga na zbieżność nazw: to inna świątynia niż ewangelicki kościół o podobnym wezwaniu w Starym Bielsku. W Lipniku, przy ulicy księdza Stanisława Brzóski 3, znajdziesz Kościół Narodzenia Najświętszej Maryi Panny, odbudowany w latach 1880-1885 po pożarze z 1879 roku, z gotycką rzeźbą Madonny z XIV wieku.

Na Straconce jest neogotycki Kościół Matki Bożej Pocieszenia z lat 1872-1875, z gotycką Madonną z przełomu XV i XVI wieku. W Kamienicy, przy ulicy Karpackiej, stoi Kościół św. Małgorzaty z lat 1897-1899, projektu wiedeńskiego architekta Carla Steinhofera, z miedzianą, 40-metrową wieżą. We Wapienicy wyrósł z kaplicy z 1931 roku Kościół św. Franciszka z Asyżu.

Czy w Bielsku-Białej jest kaplica zamkowa?

Tak, Kaplica zamkowa św. Anny przylega od południa do zamku książąt Sułkowskich. Dobudowano ją w latach 1853-1855 na pamiątkę księżnej Anny, a w krypcie spoczywają członkowie rodziny Sułkowskich.

Dzieje zamku opisuje artykuł Zamek Sułkowskich w Bielsku-Białej: od grodu do muzeum. Warto ją przeczytać przed spacerem po Starym Mieście.

Jak połączyć kościoły Bielska-Białej w trasę?

Najprościej poprowadzić trasę wzdłuż ulic, które powtarzają się w adresach. Ulica Sobieskiego łączy Kościół Świętej Trójcy, ewangelicki Kościół Jana Chrzciciela i Kościół św. Stanisława, a plac Marcina Lutra skupia Kościół Zbawiciela i cały Bielski Syjon. Do tego dochodzi katedra na placu św. Mikołaja.

Dzielnice (Hałcnów, Lipnik, Komorowice, Wapienica, Straconka, Kamienica, Mikuszowice Krakowskie) są od siebie oddalone, więc łatwiej odwiedzać je pojedynczo. Przy okazji zajrzyj do pozostałych zbiorów miasta: muzea, zabytki i cmentarze i pomniki. Szerszy przegląd miasta znajdziesz na stronie atrakcji Bielska-Białej, a świątynie z całego regionu w zbiorze kościołów i klasztorów.

Najczęstsze pytania

Który kościół w Bielsku-Białej jest najstarszy?

Za najstarszą budowlę sakralną w mieście uchodzi Kościół św. Stanisława w Starym Bielsku, zbudowany około 1380 roku. Datę ustalono na podstawie stylu budowli, bo nie zachowały się dokumenty z tamtych czasów.

Gdzie jest drewniany kościół w Bielsku-Białej?

Drewniany Kościół św. Barbary stoi w Mikuszowicach Krakowskich przy ulicy Cyprysowej. Pochodzi z 1690 roku i należy do głównej trasy Szlaku Architektury Drewnianej.

Gdzie w Bielsku-Białej jest pierwszy kościół protestancki?

Kościół Marcina Lutra przy ulicy Staszica w dzielnicy Biała Krakowska z 1788 roku uznaje się za pierwszy protestancki kościół w Galicji. Więcej świątyń ewangelickich znajdziesz na Bielskim Syjonie.

Czy w Bielsku-Białej jest bazylika?

Tak. Bazylika Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Hałcnowie, przy ulicy Wyzwolenia, od 2016 roku ma tytuł bazyliki mniejszej i jest sanktuarium Matki Bożej Bolesnej.

Które kościoły w Bielsku-Białej mają ciekawą architekturę nowoczesną?

Wyróżnia się Kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa z lat 1981-1986, który stoi na 82 betonowych filarach i ma metaloplastykę Bronisława Chromego.