Cmentarze i pomniki
fontanna z syreną z 1954 roku, dar Warszawy dla mieszkańców Bielska-Białej
Cmentarze i pomniki
stalowy człowiek na głowie na książce, symbol bielskich przemysłowców i wynalazców
Cmentarze i pomniki
nekropolia z 1783 roku z grobami bialskich przemysłowców, burmistrzów i artystów
Zabytki
zamek z 1596 roku, przebudowany na pałac Habsburgów, dziś klasztor i dom opieki
kryty park trampolin ze strefą przeszkód Ninja dla dzieci od trzech lat
Punkty widokowe
18-metrowa wieża przy górnej stacji kolei gondolowej na Szyndzielni
Co zobaczyć w Bielsku-Białej? Zamek Sułkowskich, Rynek, bajkowe pomniki, muzea i szlaki na Szyndzielnię w jednym mieście.
Bielsko-Biała ma blisko osiemdziesiąt miejsc wartych zatrzymania i łączy dwie dawne miejscowości, Bielsko i Białą, z których każda zostawiła swój układ ulic, kościoły i kamienice. Miasto leży u stóp Beskidu Śląskiego, więc obok Starego Miasta i muzeów ma też stoki, kolej gondolową i schroniska w granicach administracyjnych.
Zacznij od Starego Miasta: Rynku, Zamku książąt Sułkowskich, katedry św. Mikołaja i Teatru Polskiego. Wszystko leży na niewielkim obszarze, a spacer od placu do zamku zajmuje chwilę.
Rynek to prostokątny plac o wymiarach około osiemdziesięciu na sześćdziesiąt metrów, na Wzgórzu Miejskim. Jego kształt nie zmienił się od lokacji miasta na początku XIV wieku, a zabudowę tworzą głównie kamienice z XVIII i XIX stulecia. Z każdego narożnika wychodzą po dwie ulice, w centrum stoi fontanna z Neptunem, a odsłonięte relikty archeologiczne przypominają o dawnej zabudowie.
Zamek książąt Sułkowskich to najstarsza i największa zabytkowa budowla historycznego Bielska. Stoi w miejscu drewnianego grodu z XIII wieku, a obecny gmach pochodzi z XIV wieku i został przebudowany w XIX stuleciu. Od 1945 roku mieści Muzeum Historyczne, które prowadzi ekspozycje od archeologii miasta po sztukę współczesną regionu. Dzieje zamku opisuje artykuł o Zamku Sułkowskich od grodu do muzeum.
Katedra św. Mikołaja to katedra diecezji bielsko-żywieckiej. Pierwszy kościół wzniesiono w latach 1443-1447 z fundacji księcia cieszyńskiego Wacława I, a dzisiejszy wygląd, z sześćdziesięciojednometrową wieżą wzorowaną na weneckiej kampanili, świątynia dostała w latach 1909-1912 według projektu Leopolda Bauera. Tuż obok zamku, przy ulicy 1 Maja, stoi Teatr Polski z lat 1888-1890, dzieło wiedeńskiego architekta Emila von Förstera, z fasadą ozdobioną posągami Apolla i muz.
Po drodze zajrzyj na plac Wojska Polskiego, gdzie przy Targowej 2 stoi Kamienica Pod Żabami. Secesyjny dom z 1903 roku, naprzeciwko kościoła Marcina Lutra, ma elewację udającą mur pruski i portal z dwiema żabami we frakach. Zaprojektował ją bialski architekt Emanuel Rost junior, a w kamienicy działała kiedyś winiarnia.
W mieście działa kilkanaście muzeów i galerii, więc wybór zależy od zainteresowań: historia i rzemiosło, przemysł, motoryzacja, animacja albo sztuka współczesna. Większość z nich to małe placówki, które zwiedza się w godzinę lub dwie.
Historii rzemiosła dotyczą dwa miejsca. Dom Tkacza przy Sobieskiego 51 to oddział Muzeum w Bielsku-Białej w drewnianym domu z XVIII wieku, z rekonstrukcją warsztatu sukienniczego i wystawą strojów ludowych. Stara Fabryka przy placu Żwirki i Wigury 8 mieści się w dawnej fabryce włókienniczej braci Büttnerów, założonej w 1887 roku, i pokazuje zabytkowe maszyny. Muzeum powstało w 1979 roku jako Muzeum Techniki Włókienniczej, a obecną nazwę nosi od 2013 roku.
Miłośnicy samochodów mają dwa adresy. Muzeum Motoryzacji przy Kazimierza Wielkiego 1 prowadzi od 2006 roku Automobilklub Beskidzki, a dziewięć pojazdów stoi w halach dawnej przetwórni owoców. Muzeum Fiata 126p przy Karpackiej 44 to prywatna placówka poświęcona Maluchowi, który w Bielsku-Białej produkowano na włoskiej licencji w Fabryce Samochodów Małolitrażowych, uruchomionej w 1971 roku.
Dla rodzin z dziećmi są nowsze miejsca. Centrum Bajki i Animacji OKO działa w budynkach dawnego Studia Filmów Rysunkowych przy Cieszyńskiej 24. Wystawa stała zajmuje dwie kondygnacje i pokazuje, jak powstają filmy animowane, a w centrum działa też kino i prowadzi się zajęcia edukacyjne. Muzeum 90 przy Damrota 10 poświęcono latom dziewięćdziesiątym w Polsce: ekspozycja ma dziewięć części, od mody i elektroniki po retro gry i w pełni urządzone mieszkanie z tamtej dekady. Muzeum Minerałów Skarby Ziemi to niewielka prywatna placówka z około ośmiuset okazami, salą mikroskopową i gablotą z minerałami świecącymi w ultrafiolecie.
Sztuki współczesnej szukaj w Galerii Bielskiej BWA przy 3 Maja 11. Budynek z 1960 roku stanął na miejscu zniszczonej bielskiej synagogi, a od 2020 roku galeria korzysta też z willi Theodora Sixta przy Mickiewicza 24. Galeria Wzgórze to prywatna galeria z kawiarnią i sceną w kamienicy na Starym Mieście, otwarta od 1987 roku. Muzeum Literatury im. Reymonta przy Pankiewicza 1, założone w 1989 roku przez samouka, który ręcznie przepisywał dzieła klasyków, ma zawieszoną działalność, więc nie planuj wizyty. Pozostałe miejsca zebrano na stronie muzeów w Bielsku-Białej.
Bielsko-Biała to miasto, w którym powstawały polskie bajki animowane, więc bohaterowie Bolka i Lolka oraz Reksia stoją tu na ulicach. Najłatwiej obejść pomniki, a potem zajrzeć do Centrum OKO albo teatru lalek.
Pomnik Bolka i Lolka odsłonięto w centrum 19 maja 2011 roku. Stoi na dziedzińcu przy ulicy Mostowej, obok południowego budynku galerii Sfera. Dwaj chłopcy wskazują palcami globus z zaznaczonym Bielskiem-Białą. Pomnik Reksia z 2009 roku to brązowa fontanna nad rzeką Białą, na placu między ulicami 11 Listopada i Stojałowskiego. Pomnik należy do szlaku Bajkowe Bielsko-Biała.
Teatr Lalek Banialuka założyli w 1947 roku plastycy Jerzy Zitzman i Zenobiusz Zwolski. Mieści się w budynku z 1934 roku przy Mickiewicza 20, gra spektakle dla dzieci i młodzieży, a od 1966 roku organizuje Międzynarodowy Festiwal Sztuki Lalkarskiej. Więcej o bajkowej tradycji miasta znajdziesz w artykule Bielsko-Biała jako miasto bajek.
Beskid Śląski zaczyna się w granicach miasta. Latem dochodzi się na Szyndzielnię i do schroniska na Koziej Górze, zimą na stok Dębowiec i do skoczni.
Kolej gondolowa na Szyndzielnię to pierwsza w Polsce kolej gondolowa i pierwsza kolej linowa uruchomiona po II wojnie światowej. Stacja dolna leży w Olszówce, na wysokości 509,72 metra, a górna na szczycie, na 958,85 metra. Kolej ruszyła 21 grudnia 1953 roku i już pierwszego dnia zawiozła na górę około dwóch tysięcy pasażerów. Schronisko na Koziej Górze, zwane Stefanką, stoi na wysokości 676 metrów niedaleko Szyndzielni. Budynek z 1912 roku nadal działa jako miejsce posiłków i noclegów.
Na Dębowcu działa miejski ośrodek narciarski otwarty 18 stycznia 2013 roku, z czteroosobową koleją kanapową, snowparkiem i parkiem linowym. Trasa po stoku ma 610 metrów przy różnicy poziomów 105,5 metra. Obok biegnie suchy tor saneczkowy o długości 410 metrów, z trzema tunelami, trzema pełnymi zakrętami i 115-metrowym wyciągiem, oświetlony po zmroku. Z kolei kompleks skoczni LKS Klimczok to dwie skocznie z igelitową nawierzchnią, HS-31 i HS-19, czynne również latem. Przegląd stoków regionu daje artykuł o nartach w Szczyrku, na Żywiecczyźnie i w Bielsku-Białej.
Najstarszy jest gotycki kościół św. Stanisława w Starym Bielsku, a najbardziej nietypowe są drewniany kościół w Mikuszowicach i późnomodernistyczna świątynia na betonowych filarach. W mieście znajdziesz osiemnaście kościołów i klasztorów wartych uwagi.
Kościół św. Stanisława przy Sobieskiego 176A to najstarsza budowla sakralna w mieście, z około 1380 roku, fundacji księcia cieszyńskiego Przemysława I Noszaka. Stoi wśród starego cmentarza z kamiennym murem z XV wieku. Kościół św. Barbary w Mikuszowicach Krakowskich to drewniana świątynia z 1690 roku, z polichromią Johanna Mentila z 1723 roku, na trasie Szlaku Architektury Drewnianej województwa śląskiego.
W Białej Krakowskiej stoi późnobarokowy kościół Opatrzności Bożej z lat 1760-1769, z rokokową amboną i organami o czterdziestu głosach. W Hałcnowie zobaczysz bazylikę Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny, barokowe sanktuarium Matki Bożej Bolesnej z lat 1777-1784, od 2016 roku z tytułem bazyliki mniejszej. W Komorowicach stoi ceglany, neogotycki kościół św. Jana Chrzciciela, który zaczęto budować w 1921 roku według projektu Emanuela Rosta juniora, na wzór katedry św. Mikołaja.
Zupełnie inną bryłę ma kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa przy Traugutta 13: późnomodernistyczna świątynia z lat 1981-1986 wznosi się na osiemdziesięciu dwóch betonowych filarach, a w jej wnętrzu jest metaloplastyka Bronisława Chromego. Osobny wątek tworzy Bielski Syjon wokół placu Marcina Lutra, gdzie od 1782 roku skupiła się społeczność ewangelicka: kościół, szkoły, cmentarz i pomnik Lutra. Zespół wpisano do rejestru zabytków, a jego początki wiążą się z patentem tolerancyjnym cesarza Józefa II z października 1781 roku. Pełna lista jest w dziale kościołów i klasztorów Bielska-Białej.
Obok Starego Miasta warto zobaczyć trzy rezydencje i gmachy z różnych epok: neorenesansową willę, secesyjny hotel i dom w stylu zakopiańskim. Do tego dochodzą dwa miejskie parki i średniowieczne grodzisko.
Willa Theodora Sixta przy Mickiewicza 24 pochodzi z 1883 roku. Zaprojektował ją Carl Korn, czołowy bielski architekt tamtych lat, w stylu neorenesansowym dla przedsiębiorcy i filantropa. Sixt zmarł bezdzietnie w 1897 roku i zapisał willę miastu pod warunkiem, że nigdy jej nie sprzeda i zawsze będzie nazywać się willą Sixta. Hotel Pod Orłem przy 11 Listopada 60 ukończono w 1905 roku według projektu Alexandra Neumanna na zlecenie fabrykanta Jakuba Grossa. Dziś mieszczą się w nim biura i pasaż handlowy. Dom Żołnierza przy Broniewskiego 25 z lat 1924-1928 zaprojektował w stylu zakopiańskim Leopold Landau i jest to rzadki w mieście przykład tej stylistyki.
Park im. Juliusza Słowackiego założono w 1898 roku na terenie dawnego cmentarza cholerycznego. Dziś jest w nim Dom Muzyki, lodowisko, boiska Orlik i dwie fontanny. Park Włókniarzy z 1899 roku na Żywieckim Przedmieściu dawniej nazywał się Planty Blichowe, ma pomniki przyrody i pomnik Mickiewicza. Grodzisko w Starym Bielsku to pozostałości średniowiecznego grodu z dwoma pierścieniami wałów i fosą, czynnego od schyłku XII do schyłku XIV wieku, około 1,6 kilometra na północny zachód od Rynku. Przy Słowackiego 17a stoi modernistyczny gmach Książnicy Beskidzkiej z 1973 roku, siedziba miejskiej biblioteki. Kolejne budowle opisują strony architektury w Bielsku-Białej i zabytków.
W mieście są dwa cmentarze żydowskie założone w 1849 roku: jeden nadal czynny w Aleksandrowicach i jeden zlikwidowany, upamiętniony pomnikiem. Obok nich leży największa miejska nekropolia. To miejsca ciszy.
Cmentarz żydowski przy Cieszyńskiej 92 w Aleksandrowicach ma 2,39 hektara, jest wpisany do rejestru zabytków i nadal służy gminie żydowskiej. W czasie okupacji niemieckiej ponad połowę nagrobków skradziono lub zniszczono. Drugi cmentarz, przy ulicy Wyzwolenia, zlikwidowano w 1966 roku, a dziś przypomina o nim pomnik z 1996 roku. Opisuje je artykuł o cmentarzach żydowskich Bielska-Białej i Cieszyna.
Cmentarz Komunalny w Kamienicy przy Karpackiej 162, założony w 1978 roku, zajmuje około dwudziestu hektarów i jest największą nekropolią miasta. Są na nim dwa pomniki: ofiar II wojny światowej i zesłańców na Syberię. Cmentarz jest czynny, więc obowiązuje tam spokój. Pozostałe nekropolie zbiera dział cmentarzy i pomników.
Na deszcz jest tu kilkanaście miejsc: muzea, galerie, teatry i biblioteka. Wstęp do kilkunastu miejsc jest bezpłatny, głównie do parków, pomników i cmentarzy.
Wieczorem sprawdź, co gra Teatr Polski i teatr lalek. Aktualny kalendarz imprez znajdziesz w dziale wydarzeń w Bielsku-Białej, a zestawienia miejsc na deszcz i dla par w kategoriach na deszcz oraz dla par.
Wystarczy Stare Miasto: Rynek, Zamek książąt Sułkowskich, katedra św. Mikołaja i Teatr Polski. Do tego pomnik Reksia nad Białą i Kamienica Pod Żabami. Jeśli masz więcej czasu, dodaj kolej gondolową na Szyndzielnię.
Pomnik Bolka i Lolka stoi na dziedzińcu przy ulicy Mostowej, obok galerii Sfera. Pomnik Reksia, brązowa fontanna, znajduje się nad rzeką Białą, na placu między 11 Listopada i Stojałowskiego.
Tak. Stacja dolna leży w Olszówce, dzielnicy miasta, na wysokości 509,72 metra. Stacja górna jest na szczycie Szyndzielni, na 958,85 metra.
Dla młodszych najlepsze jest Centrum Bajki i Animacji OKO z wystawą o powstawaniu filmów animowanych, a także teatr lalek Banialuka. Starsi chętnie odwiedzą Muzeum 90 albo Muzeum Fiata 126p.
Nie. Muzeum Literatury im. Władysława Reymonta przy Pankiewicza 1 ma zawieszoną działalność, dlatego lepiej wybrać inne muzeum z tej strony.
