Solo: Tarnowskie Góry

Solo w Tarnowskich Górach to zwiedzanie we własnym tempie: kopalnia z listy UNESCO, Rynek, stare kościoły i szlaki, z kilkudziesięcioma miejscami do wyboru.

To miasto dla osób, które przyjeżdżają same albo wolą nie dopasowywać się do grupy. Tarnowskie Góry dobrze to wspierają: większość miejsc to pojedyncze budynki, trasy i kościoły, które ogląda się bez rezerwowania całego dnia, a kilka dużych punktów leży blisko siebie.

Od czego zacząć zwiedzanie Tarnowskich Gór samemu?

Najlepiej od górniczego dziedzictwa, bo to ono wyróżnia to miasto na tle całego regionu. Tarnogórski wpis na listę UNESCO z 2017 roku dotyczy dwudziestu ośmiu miejsc po kopalniach ołowiu, srebra i cynku oraz podziemnych urządzeń do odwadniania, więc nie jest to jedna kopalnia, tylko cały zbiór miejsc w mieście i okolicy.

Punkt wyjścia to Królewska Kopalnia Fryderyk, działająca w latach 1784-1912, oraz udostępniona turystom Zabytkowa Kopalnia Srebra przy ulicy Szczęść Boże 81. Trasa prowadzi pod ziemią i obejmuje odcinek pokonywany łodzią. Obok stoi Skansen Maszyn Parowych, zbiór maszyn pod gołym niebem, który zaczął działać w 1976 roku; jeździ tam też kolejka o szerokości toru 184 mm. Wpis jako całość opisuje kopalnia rud ołowiu, srebra i cynku wraz z systemem gospodarowania wodami podziemnymi.

Jeśli chcesz najpierw zrozumieć, co oglądasz, przeczytaj artykuł o wpisie UNESCO i trasie pod ziemią. Początki górnictwa w mieście wyjaśnia tekst o chłopie Rybce i Roździeńskim.

Co zobaczyć wokół tarnogórskiego Rynku?

Rynek ma kształt trapezu i skupia najstarsze budynki, więc to dobre miejsce na spokojny spacer bez planu. Artykuł o Rynku, szkole górniczej i święcie Gwarków pokazuje, jak czytać jego zabudowę.

• Dom Sedlaczka pod numerem 1 to budynek z XVI stulecia, w którym dawniej mieszkali starostowie; dziś działają w nim winiarnia i muzeum górnicze.
• Ratusz przy Rynku 4 wzniesiono w 1898 roku w stylu neorenesansu; ma wieżę prawie czterdziestometrową a w historii Tarnowskich Gór to już drugi ratusz.
• Kościół Zbawiciela przy Rynku 9 należy do parafii ewangelicko-augsburskiej. Zbudowano go z cegły w 1780 roku, a w 1900 nadano mu neoromański wygląd.
• Dzwonnica Gwarków na placu Gwarków przypomina kopalnianą wieżę; dzisiejsza jest repliką z lat 80. XX wieku, a pierwowzór przeniesiono w 1955 roku z kopalni Fryderyk.
• Dom Florczaka przy ulicy Gliwickiej 6 ma fundamenty z początku XVI wieku, a według podań był dawnym urzędem górniczym i ratuszem.

Niedaleko Rynku, przy ulicy Górniczej 7, stoi Dworek Goethego, parterowy budynek z połowy XVIII wieku nazwany od pobytu poety w 1790 roku. Dziś działa w nim restauracja i siedziba PTTK, więc to wygodny przystanek na posiłek w trakcie zwiedzania.

Które muzea w Tarnowskich Górach wybrać na deszczowy dzień?

Muzea sprawdzają się szczególnie, gdy zwiedzasz sam i nie chcesz stać w kolejce do przewodnika. W mieście działa kilka niewielkich, bardzo różnych placówek.

Muzeum w Tarnowskich Górach mieści się w kamienicy Sedlaczka przy Rynku i prezentuje historię, sztukę oraz etnografię; to jedyne muzeum samorządowe w powiecie tarnogórskim. Muzeum Instytutu Tarnogórskiego powstało w 1997 roku, a otwarte zostało dla zwiedzających w 1999. W salach leżą między innymi mundury Legii Cudzoziemskiej oraz zbiory etnograficzne i sakralne. Muzeum Motoryzacji przy ulicy Czarnohuckiej 10 prowadzi Fundacja EnMovigo; oglądasz tu motocykle, rowery i auta, a wejście odbywa się w towarzystwie przewodnika.

Jak wygląda górnicze dziedzictwo Tarnowskich Gór poza kopalnią?

Na mapie miasta rozsiane są pojedyncze obiekty, które łatwo odwiedzić jeden po drugim. To zwiedzanie dla osób lubiących techniczne szczegóły.

• Sztolnia Głęboka Fryderyk ma siedemnaście kilometrów i powstawała w latach 1821-1834; jej neoklasycystyczny portal stoi w Zbrosławicach.
• Sztolniowy szyb maszynowy nr 22, zwany Karlikiem to kamienne nadszybie z 1824 roku przy ulicy Wincentego Witosa, związane z budową tej sztolni.
• Portal wylotu sztolni Boże Wspomóż w Strzybnicy, przy ulicy Artura Zawiszy, pochodzi z końca XVIII wieku; woda ze sztolni zasilała kiedyś hutę.

O tym, jak wprowadzano w mieście maszynę parową, opowiada artykuł o Friedrichu Wilhelmie von Redenie.

Które kościoły w Tarnowskich Górach warto obejrzeć?

Kościołów i kaplic jest tu najwięcej, jedenaście, i każdy wnosi inną epokę. To dobry wybór na ciche chwile, gdy nie spieszysz się do kolejnego punktu.

W centrum stoją kościół św. Anny, który wzniesiono w latach 1617-1619 dla ewangelików, a od 1653 roku służy katolikom, oraz kościół Świętych Apostołów Piotra i Pawła przy ulicy Gliwickiej, z renesansowym rdzeniem, zegarem z 1586 roku i organami o czterdziestu trzech głosach.

Dzielnice mają własne świątynie:

• w Starych Tarnowicach najstarszy kościół miasta, zespół kościoła św. Marcina, pochodzi z przełomu XIV i XV wieku i ma freski z 1707 roku, a nowy kościół św. Marcina zbudowano w latach 1899-1902;
• w Reptach Śląskich kościół św. Mikołaja to neogotycka budowla z lat 1867-1871;
• w Osadzie Jana stoi kościół św. Jana Chrzciciela i św. Kamila z lat 1906-1907 i organami Riegera z 1930 roku;
• w Strzybnicy kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa oraz ośmioboczna kaplica Matki Boskiej Bolesnej z połowy XVIII wieku;
• w Bobrownikach Śląskich kościół Przemienienia Pańskiego z wieżą wysoką na ponad czterdzieści dwa metry i kaplica z kamienia dolomitowego.

Gdzie w Tarnowskich Górach wyjść na spacer albo szlak?

Dla osoby podróżującej samej szlaki są wygodne, bo nie wymagają dopasowywania tempa. Szlak Segiecki to czarny szlak pieszy o długości 12,3 km, który prowadzi z Segietu przez Zabytkową Kopalnię Srebra i Rynek do Pniowca. Szlak Gwarków jest żółty, ma około 26 km i wiedzie z Tarnowskich Gór przez Miasteczko Śląskie do Kolonii Woźnickiej.

Na krótszy odpoczynek wystarczy Głęboki Dół, niewielki leśny zbiornik, około 3,8 ha, położony w dzielnicy Pniowiec, już przy granicy z Miasteczkiem Śląskim.

Jakie zamki i pałace leżą w dzielnicach Tarnowskich Gór?

Poza centrum czekają budowle rezydencjonalne. Zamek w Starych Tarnowicach stoi przy ulicy Pyskowickiej 39. Powstał w renesansie, w XVI stuleciu; ma dziedziniec z krużgankami i portal datowany na 1545 rok, a zwiedzać go można od 2011 roku. W tej samej dzielnicy leży gródek stożkowaty, średniowieczny kopiec z fosą i lipą na szczycie. W Rybnej stoi późnobarokowy pałac z 1796 roku, związany od lat 80. XX wieku z muzyką i prowadzony dziś jako instytucja kultury gminy.

Najczęstsze pytania

Jak ułożyć trasę po Tarnowskich Górach, gdy jedzie się samemu?

Wokół Rynku leżą Dom Sedlaczka, ratusz, kościół Zbawiciela i Dom Florczaka, więc te miejsca łatwo połączyć w jeden spacer. Kopalnię ze skansenem warto zostawić na osobny punkt, a Szlak Segiecki przeprowadza z jednego miejsca w drugie. Stare Tarnowice, Strzybnica i Repty Śląskie to dzielnice poza centrum.

Co zobaczyć w Tarnowskich Górach, gdy pada?

Do wyboru są Muzeum w Tarnowskich Górach, Muzeum Instytutu Tarnogórskiego i Muzeum Motoryzacji, a także podziemna trasa w Zabytkowej Kopalni Srebra.

Czy w Tarnowskich Górach da się zwiedzać za darmo?

Wstęp bezpłatny mają miejsca na świeżym powietrzu: Głęboki Dół oraz Szlak Segiecki i Szlak Gwarków. Rynek i kościoły można oglądać z zewnątrz.

Gdzie szukać kolejnych miejsc w mieście i w regionie?

Przegląd wszystkich miejsc w mieście to strona Tarnowskie Góry, a pomysły dla podróżujących samotnie w całym regionie zebrano w dziale Solo.