Góry
Góry
Szlaki na Śląsku to kilkadziesiąt tras pieszych i rowerowych, od jurajskiego Szlaku Orlich Gniazd po leśne ścieżki Katowic i Beskidów.
Zestaw obejmuje dwugodzinne spacery po lasach aglomeracji i wielodniowe trasy przez Jurę oraz Beskidy. Jedne szlaki prowadzą starymi dzielnicami przemysłowymi, inne przez rezerwaty, pasterskie hale i dawne torowiska kolejowe. O wyborze decydują trzy rzeczy: długość, kolor znaków i okolica, przez którą biegnie trasa.
Na pierwszy raz dobrze nadają się krótkie trasy, które mieszczą się w jednym popołudniu: Szlak Parkowy w Katowicach (około 4,2 km), Szlak Nakielski nad jeziorem Nakło-Chechło (około 4,9 km) albo Szlak Wesołej Fali (około 2,7 km). Kto chce wyjść w góry, niech zacznie od Beskidu Śląskiego.
Długość to pierwszy filtr. Poniżej dziesięciu kilometrów mieszczą się też Szlak Dolinki Murckowskiej (6,8 km) i niebieski szlak rowerowy w Sosnowcu, opisany niżej. Od jedenastu do trzydziestu kilometrów mają trasy w rodzaju Szlaku im. Augusta Czarnynogi, Szlaku im. Zygmunta Kleszczyńskiego i Szlaku Metalurgów. Powyżej tej granicy zaczynają się szlaki wielodniowe, które zwykle przechodzi się odcinkami.
Najwięcej krótkich szlaków skupia się w lasach na południu Katowic i w Mysłowicach. Pełny wykaz tras z samych Katowic jest na stronie szlaków w Katowicach, a przy granicy z Mysłowicami przydaje się strona szlaków w Mysłowicach.
Katowicki Szlak Spacerowy to niebieska trasa PTTK o długości około 24 km. Start wyznacza Chorzów, dokładniej dom turysty obok parku wypoczynkowego; trasa przechodzi przez środek aglomeracji i kończy się na Hamerli, w lasach na południu Katowic. W dzielnicy Murcki zaczyna się Szlak Dolinki Murckowskiej: czarny odcinek wiodący z ośrodka Bolina w stronę Giszowca, a stamtąd do Starej Wesołej i samej Dolinki. Z Dolinki wychodzi zielony Szlak Wesołej Fali, który łączy dwa węzły szlaków i kończy się przy ośrodku Wesoła Fala w Mysłowicach.
Z Giszowca, spod ośrodka Barbara-Janina nad stawem Janina, ruszają dwa kolejne szlaki. Czerwony Szlak im. Mariana Kantora-Mirskiego prowadzi przez Dolinkę Murckowską i rezerwat Las Murckowski do Mysłowic. Niebieski Szlak Hołdunowski ma około 27 km, a jego finał to Jaworzno-Jeleń; po drodze są Mysłowice, Lędziny i Imielin. Czarny Szlak Ochojski zaczyna się przy stacji Katowice Ochojec, biegnie wzdłuż rezerwatu florystycznego Ochojec i przez Lasy Murckowskie dociera do Lędzin.
W samym mieście, w dzielnicach Osiedle Paderewskiego-Muchowiec i Brynów, leży Szlak Parkowy: czarna trasa od parku Kościuszki przez osiedle Zgrzebnioka i Muchowiec do Katowickiego Parku Leśnego. Dłuższą pętlę zatacza Szlak Dwudziestopięciolecia PTTK, zielony, o długości około 115 km. Zaczyna się i kończy w Parku Śląskim w Chorzowie, a pętla obejmuje Zagłębie Dąbrowskie (Będzin, Dąbrowa Górnicza, Sosnowiec), Siemianowice Śląskie, Jaworzno, Rudę Śląską oraz Katowice, między innymi Szopienice-Burowiec. Między Chorzowem a Rudą Śląską biegnie żółty Szlak im. Augusta Czarnynogi (11,7 km) przez tereny miejskie, leśne i parkowe.
Śladami kopalń i hut prowadzą cztery trasy: Szlak Historii Górnictwa Górnośląskiego, Szlak Metalurgów, Szlak Początków Hutnictwa i Szlak Gwarków. Każda zatrzymuje się przy zabytkach techniki, więc nadają się dla osób, które wolą oglądać ślady pracy dawnych pokoleń niż same widoki.
Żółty szlak górniczy ma około 100 km i prowadzi od Łubianek do Rybnika. Czarny Szlak Metalurgów (18,2 km) startuje przy dworcu Gołonóg w Dąbrowie Górniczej, wchodzi na Wzgórze Gołonoskie i przez Jamki oraz Strzemieszyce Wielkie dociera do Sosnowca. Niebieski Szlak Początków Hutnictwa liczy około 21 km, łączy Rybnik z Żorami i prowadzi do ruin huty Waleska oraz wieży gichtowej. Żółty Szlak Gwarków (około 26 km) zaczyna się w Tarnowskich Górach przy Sztolni Czarnego Pstrąga, mija Miasteczko Śląskie i jezioro Nakło-Chechło, a kończy w Kolonii Woźnickiej.
Krótszym odpowiednikiem jest żółty szlak z Bytomia do Zabrza (12 km), który omija zabudowę i prowadzi przez Miechowice, Dolinę Trzech Stawów oraz Rokitnicę. Podobny charakter, ale w lasach, ma zielony Szlak Stulecia Turystyki (około 143 km) z Rybnika do Tarnowskich Gór, z przystankiem nad jeziorem w Pławniowicach, oraz żółta pętla Szlak Okrężny wokół Gliwic, długa na około 137 km, która zaczyna się i kończy w Rudach.
Kilka szlaków wiąże się z historią regionu. Szlak Husarii Polskiej to czerwona trasa PTTK z Będzina do Krzanowic, wytyczona w 1959 roku, długa na około 154 km. Szlak Powstańców Śląskich ma około 191 km, zaczyna się na dworcu w Bytomiu i prowadzi przez miejscowości, w których walczono w latach 1919-1921. Szlak Obrońców Polskiej Granicy (około 61 km) łączy Zabrze-Makoszowy z Tychami-Paprocanami przez Rudę Śląską, Mikołów i Orzesze, a Szlak Bohaterów Wieży Spadochronowej (około 39 km) upamiętnia obronę Katowic we wrześniu 1939 roku i kończy się w Chudowie. Na północy niebieski Szlak Józefa Lompy (około 81 km) zaczyna się w Woźnikach, a Szlak im. Polskich Szkół Mniejszościowych z 1985 roku biegnie od granicy w Rakowcu przez Chałupki, Tworków i Racibórz.
Na Jurze najlepiej oglądać zamki, skały i jaskinie, a główną osią jest czerwony Szlak Orlich Gniazd o długości 163,9 km, prowadzący wzdłuż średniowiecznych warowni do Częstochowy. Równoległy niebieski Szlak Warowni Jurajskich (około 152 km) łączy warownie z XIV wieku, których nie obejmuje Szlak Orlich Gniazd, i zaczyna się w Mstowie. Z Częstochowy wzdłuż Warty biegnie czerwony Szlak Jury Wieluńskiej (około 113 km), spokojniejszy: prowadzi przez lasy, pola i łąki, a nie do zamków.
Na jedno popołudnie przyda się zielona pętla Szlak Jaskiniowców w Dolinie Wodącej, długa na około 10 km. Mija skały, jaskinie, grodzisko i Zegarowe Skały. Żółty Szlak Pustynny (28,5 km) łączy Błędów z Ryczowem i biegnie skrajem Pustyni Błędowskiej. Tuż przed Kluczami mija Czubatkę (382 m n.p.m.), punkt widokowy na pustynię. Najdłuższym z leśnych jest niebieski Szlak Rezerwatów Przyrody (95,5 km), z siedmioma rezerwatami po drodze; przechodzi przez Blachownię, Kłobuck i Krzepice.
Pasmo Beskidu Śląskiego leży po obu stronach granicy z Czechami. Najwyższe jest Skrzyczne (1257 m n.p.m.), a drugą górą pasma jest Barania Góra (1215 m), z której stoku wypływa Wisła. Od Ustronia zaczyna się czerwony Główny Szlak Beskidzki, około 496 km, uchodzący za najdłuższy szlak w polskich górach; Ustroń jest jego oficjalnym wejściem, więc śląski odcinek otwiera całą trasę.
Odpowiednikiem dla mniej uczęszczanych pasm jest czerwony Mały Szlak Beskidzki, 137 km, który wyrusza z Straconki w Bielsku-Białej i prowadzi przez tereny, jakie omija Główny Szlak Beskidzki: Beskid Mały i Beskid Makowski. W Beskidzie Żywiecko-Orawskim warto zboczyć na Halę Janoszkową na Lachów Groniu (1045 m), dawną halę pasterską. Z polany widać masyw Babiej Góry i Pilsko. Zupełnie inny charakter ma Cukiernica Wyżna w Żabnicy: hala przy szlaku z Rajczy na Halę Borację, która stopniowo zarasta lasem, podczas gdy sąsiednia Cukiernica Niżna jest nadal wypasana.
Rowerzyści mają osobną grupę tras. Międzynarodowy szlak Greenways ma około 780 km, a w województwie śląskim biegnie z Bielska-Białej do Cieszyna, a w drodze mija Ustroń, Wisłę i Skoczów; w Cieszynie granicę z Czechami przekracza się na Moście Przyjaźni. Pętla Żelaznego Szlaku Rowerowego ma 43,1 km: 25,5 km po polskiej i 17,6 km po czeskiej stronie, w dużej części po dawnych torowiskach. Po stronie polskiej biegnie przez Gołkowice, Godów, Jastrzębie-Zdrój i Zebrzydowice.
Na północy województwa leży sieć Leśno Rajza, stworzona przez sześć gmin: główna pętla ma około 90 km, a z dojazdami sieć liczy około 110 km. Znaki to zielony symbol LR, a trasa przechodzi przez Kalety, Miasteczko Śląskie, Świerklaniec, Woźniki, Koszęcin i Tworóg. W gminie Tworóg działa też czterdziestokilometrowa pętla Leśno Uciecha, znakowana na pomarańczowo, prowadząca głównie leśnymi drogami. Na Jurze mija zamki Rowerowy Szlak Orlich Gniazd, czerwony, o długości około 189 km. A w Sosnowcu przez miejski las biegnie niebieski Szlak Rowerowy Lasu Zagórskiego (5,4 km, trasa nr 467), biegnący przez Zagórze i Morze Czarne.
Krótkie szlaki miejskie nadają się na każdą porę roku i na wyjście bez przygotowania, bo można je przerwać w dowolnym momencie przy przystanku. Dłuższe odcinki, jak pętla wokół Gliwic czy Szlak Powstańców Śląskich, najlepiej dzielić na etapy zgodnie z planem komunikacji i noclegów. Na szlakach górskich liczy się pogoda: w Beskidach przy trasach stoją schroniska, które pozwalają rozłożyć wyprawę na kilka dni.
Wstęp na większość opisanych szlaków jest bezpłatny, a znaki malują zazwyczaj oddziały PTTK. Przed wyjazdem na Szlak Jaskiniowców warto jednak sprawdzić zasady wejścia na teren. Z małymi dziećmi rozsądnie wybrać krótką trasę w pobliżu miejskiego parku, a osoby z kondycją mogą łączyć odcinki kilku szlaków w jedną dłuższą wycieczkę.
Spośród tras z tego zestawienia najdłuższy jest czerwony Główny Szlak Beskidzki, który ma około 496 km, a jego oficjalne wejście leży w Ustroniu. Z pętli najdłuższa jest pętla PTTK z Parku Śląskiego, około 115 km, a z tras jurajskich Szlak Orlich Gniazd (163,9 km).
Najkrótszy jest Szlak Wesołej Fali (około 2,7 km), a niewiele dłuższe są Szlak Parkowy w Katowicach (około 4,2 km) i Szlak Nakielski (około 4,9 km). Wszystkie trzy da się przejść bez specjalnego przygotowania.
Tak. Do rowerowych należą Greenways ze śląskim odcinkiem przez Bielsko-Białą i Cieszyn, Żelazny Szlak Rowerowy na pograniczu polsko-czeskim, sieć Leśno Rajza, pętla Leśno Uciecha, Rowerowy Szlak Orlich Gniazd i krótki szlak w Sosnowcu.
Śladem kopalń i hut idą Szlak Historii Górnictwa Górnośląskiego, Szlak Metalurgów, Szlak Początków Hutnictwa i Szlak Gwarków. Ten ostatni zaczyna się przy Sztolni Czarnego Pstrąga w Tarnowskich Górach.
Dobrym początkiem jest odcinek Głównego Szlaku Beskidzkiego z Ustronia albo wyjście na Skrzyczne, najwyższy szczyt pasma. Dalej na trasie leżą górskie schroniska, które pomagają rozłożyć wędrówkę na dni.