Atrakcje: Tarnowskie Góry

Co zobaczyć w Tarnowskich Górach: podziemna kopalnia srebra z UNESCO, Rynek, parki i zamek, razem ponad pięćdziesiąt miejsc w jednym mieście.

Tarnowskie Góry to miasto górnicze w północnej części województwa śląskiego, z podziemiami wpisanymi na światową listę dziedzictwa. Obok kopalni i sztolni jest tu staromiejski Rynek, kilka parków założonych na hałdach, renesansowy zamek, kilka muzeów i miejsca na rodzinny wypad.

Co zobaczyć w Tarnowskich Górach w pierwszej kolejności?

Najpierw wybierz Zabytkową Kopalnię Srebra: to podziemna trasa z odcinkiem łodzią i skansenem maszyn parowych. Potem przejdź na Rynek, obejrzyj ratusz i plac Gwarków, a na koniec odpocznij w Parku Miejskim. Taki układ zajmuje dzień i obejmuje to, z czego miasto jest znane.

Miasto zawdzięcza rozwój wydobyciu rud ołowiu, srebra i cynku, a prawie wszystko, co dziś oglądasz, jest z nim związane: szyby, hałdy, sztolnie, parki na dawnych wyrobiskach, a nawet kościoły fundowane przez właścicieli ziemskich i przemysłowców. Dlatego warto czytać zwiedzanie jak jedną opowieść, od pierwszej rudy do ostatnich maszyn. Początki górnictwa opisuje artykuł Chłop Rybka, Roździeński i Ordunek Gorny, a początki przemysłu w regionie tekst Friedrich Wilhelm von Reden.

Dlaczego Tarnowskie Góry są na liście UNESCO i co z niej zobaczysz?

Wpis z 2017 roku obejmuje dwadzieścia osiem miejsc związanych z wydobyciem ołowiu, srebra i cynku oraz podziemny system odwadniania. Leżą w Tarnowskich Górach, Bytomiu i Zbrosławicach. W samym mieście zobaczysz kopalnię, skansen, hałdę, szyby i portale sztolni.

Kopalnia i skansen maszyn parowych

Królewska Kopalnia Fryderyk działała od 1784 roku do początku XX wieku i wydobywała rudy ołowiu oraz srebra. Jej część otwarto dla turystów jako Zabytkową Kopalnię Srebra, a pierwszą rudę ołowiu znaleziono 16 lipca 1784 roku w okolicy szybu Rudolphine. Kopalnia należy do czterech gwiazd Szlaku Zabytków Techniki Województwa Śląskiego. Pełny opis wyprawy pod ziemię znajdziesz w artykule Zabytkowa Kopalnia Srebra: wpis UNESCO i trasa pod ziemią.

Obok stoi Skansen Maszyn Parowych, otwarty w 1976 roku, na około hektarze. Zgromadzono w nim parowozy, lokomobilę, walec drogowy, dźwig, sprężarkę, pompy i maszyny wyciągowe, a po terenie jeździ kolej wąskotorowa o rozstawie 184 mm. To dobry przystanek dla rodzin.

Hałda, szyby i sztolnie

W południowej części miasta leży hałda popłuczkowa, usypana z odpadów po płukaniu rud, z murawami galmanowymi i widokiem na miasto. Pod ziemią biegnie też Sztolnia Głęboka Fryderyk z lat 1821-1834, która liczy siedemnaście kilometrów; jej neoklasycystyczny portal stoi w Zbrosławicach, poza granicą miasta. W Tarnowskich Górach obejrzysz szyb maszynowy nr 22, zwany Karlikiem, z kamiennym nadszybiem z 1824 roku, oraz portal sztolni Boże Wspomóż w Strzybnicy, przy ulicy Zawiszy.

Miejscem, w którym zaczęła się historia kopalni, jest Park Kunszt w Bobrownikach Śląskich, wokół hałdy szybu Rudolphine. Spacer pomiędzy lipami pomnikowymi zajmuje krótko. Cały zakres wpisu opisuje strona kopalni rud ołowiu, srebra i cynku z systemem wód podziemnych, a pozostałe obiekty industrialne zebrano w dziale zabytków techniki w Tarnowskich Górach.

Co zobaczyć na Rynku i w centrum Tarnowskich Gór?

W centrum zobacz ratusz, plac Gwarków, Dom Sedlaczka i kościół Zbawiciela; wszystkie leżą w sąsiedztwie Rynku. Rynek i jego okolice pokazują, jak wyglądało górnicze miasto.

Budynek ratusza przy Rynku 4 to neorenesansowy gmach z 1898 roku, z prawie czterdziestometrową wieżą i herbami z piaskowca. Jest drugim ratuszem w dziejach miasta. Przy Rynku 1 znajdziesz Dom Sedlaczka, kamienicę z XVI stulecia, w której niegdyś urzędowali starostowie ziemi bytomskiej; dziś działa tu winiarnia a na piętrze muzeum górnicze. Dom jest wpisany do rejestru zabytków. Przy Rynku 9 stoi ceglany kościół Zbawiciela, świątynia parafii ewangelicko-augsburskiej z 1780 roku, przebudowana w 1900 roku w stylu neoromańskim.

Plac Gwarków to najstarszy rynek miasta, dziś mały, wybrukowany plac w ścisłym centrum Starego Miasta, z kościołem św. Piotra i Pawła. Stoi na nim Dzwonnica Gwarków, przeniesiona tu z kopalni w 1955 roku; dzisiejsza budowla jest repliką z lat osiemdziesiątych XX wieku. Przy ulicy Gliwickiej 6 stoi z kolei Dom Florczaka, narożna kamienica z fundamentami z początku XVI wieku, według podań dawny urząd górniczy i ratusz. Opowieść o tym, jak powstał układ Rynku i szkoła górnicza, znajdziesz w tekście Tarnowskie Góry: Rynek, szkoła górnicza i święto Gwarków.

Które muzea w Tarnowskich Górach warto odwiedzić?

Miasto ma kilka muzeów, które pokazują górnictwo, historię i motoryzację. Wszystkie są pod dachem, więc dobrze sprawdzą się w deszczowy dzień. Mniej oczywiste są prywatne zbiory pojazdów.

Muzeum w Tarnowskich Górach to samorządowa placówka regionalna w zabytkowej kamienicy Sedlaczka, z kolekcjami historii, sztuki i etnografii. Zbiory liczą blisko dziesięć tysięcy eksponatów, a muzeum działa od 1958 roku. Muzeum Instytutu Tarnogórskiego mieści się w dziewiętnastowiecznym budynku przy ulicy Ligonia 7 i pokazuje m.in. mundury Legii Cudzoziemskiej oraz etnografię. Pojazdy zgromadzono w Muzeum Motoryzacji przy ulicy Czarnohuckiej 10: są tam motocykle, rowery i samochody, a zwiedza się je z przewodnikiem. Pozostałe placówki zebrano w dziale muzeów w Tarnowskich Górach.

Gdzie na spacer po Tarnowskich Górach: parki, doły i lasy?

Najłatwiej zacząć od Parku Miejskiego w śródmieściu, a potem wybrać jedną z mniejszych zieleni dzielnicowych. Kilka z nich powstało na pogórniczych terenach, więc spacer łączy się z lekcją historii. Większość wejść jest bezpłatna.

Park Miejski zajmuje 21,5 ha między ulicami Wyszyńskiego i Bałtycką, założono go w 1903 roku na hałdach po kopalniach rud. Ma wieżę widokową i staw z fontanną. Około pięciu hektarów zajmuje Park Ojców Kamilianów z 1910 roku, z grotą lourdzką, aleją lipową i cmentarzem zakonnym, urządzony na dawnym wzgórzu szubienicznym. Dzielnicowe parki to Park Hutnika w Strzybnicy z amfiteatrem oraz Park Piny w Osadzie Jana, założony w połowie lat siedemdziesiątych na terenach pogórniczych. Pełna lista leży w dziale parków i przyrody w Tarnowskich Górach.

Dalej od centrum są miejsca bardziej naturalne. Doły Piekarskie w Piekarach Rudnych to zespół przyrodniczo-krajobrazowy na terenie dawnej kopalni rud żelaza, ze ścieżką dydaktyczną. Głęboki Dół w Lasach Lublinieckich to niewielkie jezioro w lesie, zajmujące niecałe cztery hektary. Dęby Boruszowskie to dawny rezerwat w dolinie Wody Granicznej, w którym stare dęby rosną nadal, a Kamieniołom Bobrowniki to nieczynne wyrobisko dolomitu z siedemdziesięciometrowymi ścianami.

Zamek, pałac i kościoły dzielnic: co jeszcze zwiedzić?

Poza centrum czekają dwie rezydencje i kilka kościołów, które pokazują wpływ rodów przemysłowych. Każdy z nich leży w innej dzielnicy, więc potrzebny jest transport.

Zamek w Starych Tarnowicach przy ulicy Pyskowickiej 39 to renesansowa budowla z XVI wieku, odrestaurowana i udostępniona od 2011 roku, Ma dziedziniec, krużganki oraz portal z 1545 roku. Zwiedza się go z przewodnikiem. Pałac w Rybnej z 1796 roku jest późnobarokową rezydencją, dziś instytucją kultury gminy, w której odbywają się koncerty i wystawy.

W Starych Tarnowicach znajdziesz dwie świątynie św. Marcina. Zespół kościoła św. Marcina z przełomu XIV i XV wieku jest najstarszym kościołem na terenie miasta, z freskami z 1707 roku. Obok powstał nowy kościół św. Marcina z lat 1899-1902, neoromańsko-neogotycki, według projektu Ludwiga Schneidera. W Reptach Śląskich zobaczysz kościół św. Mikołaja z lat 1867-1871, w Strzybnicy kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa, a w centrum ceglany kościół św. Anny z lat 1617-1619, zbudowany jako ewangelicki i od 1653 roku katolicki. W Osadzie Jana stoi kościół św. Jana Chrzciciela i św. Kamila. Wszystkie świątynie opisuje strona kościołów i klasztorów w Tarnowskich Górach.

Co robić w Tarnowskich Górach z dziećmi i w deszczu?

Z dziećmi najlepiej pasuje skansen maszyn parowych, a w deszczowy dzień park wodny lub park trampolin. Wszystko to jest w granicach miasta.

Park Wodny przy ulicy Obwodnica 8 ma zjeżdżalnie, basen z falą, strefę saun i centrum wspinaczkowe w sąsiedniej hali. Happy Jumper przy ulicy Korczaka 21 to park trampolin ze strefami dla najmłodszych i urodzinami dla dzieci. Oba miejsca działają pod dachem. W deszczowy dzień wybierz też muzea oraz spacer po kopalni, bo trasa prowadzi pod ziemią. Zestaw miejsc na pogodę znajdziesz na stronie atrakcji na deszcz w Tarnowskich Górach, a wspólne wyjścia z dziećmi na stronie atrakcji dla rodzin.

Gdzie w Tarnowskich Górach są miejsca pamięci i cmentarze?

Wspomnienie dawnych wspólnot żydowskiej i ewangelickiej wymaga ciszy. Po synagodze nie został budynek, a po jednym z cmentarzy tylko skwer, więc to miejsca pamięci, nie rozrywki.

Synagoga w stylu mauretańskim stanęła w 1864 roku i została spalona w 1939 roku, a jej ruiny usunięto w 1943 roku. Dziś miejsce przy skrzyżowaniu ulic Królika i Szymały przypomina pomnik w kształcie kolumny; historię opisuje karta Synagoga w Tarnowskich Górach. Cmentarz żydowski przy ulicy Gliwickiej 66 powstał w 1822 roku. Zachowało się na nim około czterystu pięćdziesięciu macew i dom przedpogrzebowy z końca XIX wieku.

Dawny cmentarz ewangelicki przy ulicy Piłsudskiego założono w 1780 roku, a zlikwidowano w 1967 roku. Dziś są tu skwer, starodrzew i pomnik upamiętniający nekropolię. Pozostałe cmentarze i pomniki znajdziesz w dziale cmentarzy i pomników w Tarnowskich Górach.

Najczęstsze pytania

Co zobaczyć w Tarnowskich Górach w jeden dzień?

Zacznij od Zabytkowej Kopalni Srebra i skansenu maszyn parowych, potem przejdź na Rynek, do ratusza, Domu Sedlaczka i placu Gwarków. Dzień zakończ w Parku Miejskim.

Czy Tarnowskie Góry są na liście UNESCO?

Tak. W 2017 roku na światową listę wpisano dwadzieścia osiem miejsc po dawnym górnictwie, razem z systemem odwadniania, położonych w Tarnowskich Górach, Bytomiu i Zbrosławicach.

Co robić w Tarnowskich Górach, gdy pada deszcz?

Wybierz muzea, park wodny, park trampolin albo podziemną trasę w kopalni srebra.

Czy w Tarnowskich Górach są bezpłatne miejsca do zwiedzania?

Tak, bez opłaty obejrzysz parki, hałdę popłuczkową, Doły Piekarskie, jezioro Głęboki Dół, cmentarze i plac Gwarków. Wejścia do muzeów i do kopalni sprawdzaj przed wizytą.

Czy w Tarnowskich Górach jest zamek?

Tak, w dzielnicy Stare Tarnowice stoi renesansowy zamek z XVI wieku, który można zwiedzać z przewodnikiem. Warto połączyć go z wizytą w dwóch kościołach św. Marcina.