Kościoły i klasztory
mała ceglana kapliczka z XVII wieku na mogiłach żołnierzy z wojny trzydziestoletniej
Kościoły i klasztory
neoromańska kaplica z 1910 roku na najstarszym cmentarzu w Katowicach
Kościoły i klasztory
ceglany kościół z lat 1993-2001 z rotundą, dzwonnicą i amfiteatrem w Brynowie
Kościoły i klasztory
neogotycka kaplica z klinkieru z 1893 roku na planie sześcioboku, starsza niż dębska parafia
Kościoły i klasztory w Katowicach: od archikatedry i panewnickiej bazyliki po drewnianą świątynię z XVI wieku w Parku Kościuszki.
Katowice mają ponad pięćdziesiąt kościołów i klasztorów wartych poznania: neogotyckie świątynie śródmieścia, ceglane kościoły osiedli górniczych, bazyliki i nowe parafie z lat osiemdziesiątych. Najłatwiej poznawać je dzielnicami, bo sąsiedztwo adresów samo podpowiada trasę.
Większość obiektów to czynne kościoły parafialne albo klasztorne. Zwiedzając wnętrza, trzymaj się godzin i zwyczajów danej parafii, a w czasie nabożeństw oglądaj budynki od zewnątrz. Szerszy wybór świątyń w regionie znajdziesz w kategorii Kościoły i klasztory na Śląsku, a inne katowickie miejsca w dziale Co zobaczyć w Katowicach.
Na początek wybierz trzy adresy: Archikatedrę Chrystusa Króla, bazylikę w Panewnikach i kościół św. Anny w Nikiszowcu. Każdy pochodzi z innej części miasta i innej epoki, więc razem dają dobry obraz katowickiej architektury sakralnej.
Jeśli interesuje cię najstarsza budowla miasta, jedź do Parku Kościuszki, gdzie stoi drewniany kościół św. Michała Archanioła. Zbudowano go prawdopodobnie w 1510 roku w Syryni koło Wodzisławia Śląskiego, a w 1938 roku rozebrano i przeniesiono do Katowic. Od 1997 roku jest oddziałem Muzeum Historii Katowic, ale nadal działa jako kościół parafialny. O podobnych przeprowadzkach opowiada artykuł Kościoły, które się przeprowadziły.
W Śródmieściu leży osiem kościołów i klasztorów, a kilka z nich dzieli krótki spacer. Archikatedra Chrystusa Króla przy ulicy Plebiscytowej 49 to monumentalna świątynia z kopułą i portykiem z ośmioma kolumnami korynckimi. Budowa trwała ponad ćwierć wieku: diecezja powstała w 1925 roku, a konsekracja odbyła się dopiero w roku 1955. W konkursie architektonicznym wpłynęło 37 prac, a w 2017 roku zespół katedralny uznano za pomnik historii.
Kościół Mariacki przy placu ks. Emila Szramka zamyka od wschodu widok z ulicy Mariackiej. To najstarszy zachowany kościół katolicki w śródmieściu i najstarszy murowany kościół w mieście, neogotycki, z lat 1862-1870, zaprojektowany przez Alexisa Langera, z 71-metrową wieżą.
Kościół Świętych Apostołów Piotra i Pawła przy ulicy Mikołowskiej to ceglana neogotycka świątynia z lat 1898-1902. Jej wieża ma 86 metrów. Katedrą była dłużej niż trzydzieści lat, dopóki tytułu nie przejął kościół Chrystusa Króla.
Zupełnie inny charakter ma kościół św. Kazimierza Królewicza przy ulicy Kopernika 10, modernistyczny kościół garnizonowy z lat 1930-1933. Zaprojektował go Leon Dietz d'Arma, a znakiem rozpoznawczym budynku z cegły jest jedna wysoka wieża w północno-zachodnim narożniku. Obiekt jest wpisany do rejestru zabytków i ma niemal kompletne pierwotne wyposażenie.
Do śródmiejskich obiektów należy też klasztor dominikanów przy ulicy Sokolskiej 12. Konwent działa od 2012 roku przy parafii Przemienienia Pańskiego, a sam kościół wspólnota katolicka przejęła od starokatolików w lipcu 1938 roku.
Panewniki to najważniejsze miejsce pielgrzymkowe miasta. Bazylika św. Ludwika Króla i Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny stoi przy ulicy Panewnickiej 76 i jest neoromańskim kościołem franciszkanów, wzniesionym z cegły klinkierowej w latach 1905-1908. Od 1974 roku nosi tytuł bazyliki mniejszej. Świątynia ma 76 metrów długości, fasadę wysoką na 28 metrów i dwie wieże po 48 metrów. Jest wpisana do rejestru zabytków i słynie z corocznej szopki.
Za klasztorem rozciąga się Kalwaria Panewnicka, zespół kaplic pasyjno-maryjnych w parku o powierzchni około ośmiu hektarów. Za jej początek przyjmuje się rok 1909, a stacje poświęcił 16 lipca 1911 roku o. Wilhelm Rogosz. Metalowe figury Chrystusa i łotrów stanęły 4 kwietnia 1912 roku.
W tej samej dzielnicy znajdziesz dwa kościoły pod wezwaniem św. Antoniego z Padwy. Nowy, parafialny kościół św. Antoniego z Padwy zbudowano w latach 2019-2023 według projektu Grzegorza Ratajskiego i poświęcono 4 czerwca 2023 roku. Dawny kościół przy ulicy Panewnickiej 463 powstał w 1958 roku w przerobionej restauracji, a rolę parafialnej świątyni przejął od niego nowy gmach, więc odwiedzając Panewniki, sprawdź, o który adres ci chodzi. Kościół Matki Bożej Różańcowej przy ulicy Zadole powstał w latach 1985-1992, a kamień węgielny poświęcił papież Jan Paweł II na lotnisku Muchowiec w 1983 roku.
Piotrowice-Ochojec to cztery bardzo różne świątynie. Kościół św. Jacka zaczęto budować w 1937 roku, a ukończono dopiero w 1975, z kaplicą św. Maksymiliana Kolbego. Kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa i św. Jana Bosko z lat 1974-1979 wznieśli parafianie w czynie społecznym, a kościół Najświętszego Ciała i Krwi Chrystusa poświęcono w 2004 roku. W lesie między Giszowcem a Ochojcem stoi kaplica św. Huberta, murowana rotunda z gontowym dachem w leśnym zespole przyrodniczo-krajobrazowym. Opracowania podają dwie wersje jej początków: 1906 rok z polecenia księcia pszczyńskiego albo 1936 z fundacji Śląskiego Klubu Jazdy Konnej.
Nikiszowiec to najsłynniejsze katowickie osiedle robotnicze. Kościół św. Anny stoi w jego centrum, na placu Wyzwolenia, i jest neobarokową świątynią z ceglaną fasadą i dwiema wieżami, poświęconą w 1927 roku. Zaprojektowali go berlińscy architekci Emil i Georg Zillmannowie, ci sami, którzy zaplanowali całe osiedle. Mieszkańcy Janowa zbierali pieniądze na własną świątynię od 1901 roku, a spółka górnicza zgodziła się pomóc dopiero wtedy, gdy kościół stanie w Nikiszowcu.
W Giszowcu są dwa kościoły, które dzieli dwa pokolenia. Kościół św. Stanisława Kostki przy ulicy Górniczego Stanu to niewielka murowana świątynia z jedną wieżą, postawiona tuż po wojnie, od 1946 do 1948 roku, wedle planów Jerzego Kruga. Kościół św. Barbary przy ulicy Młodzieżowej budowano od 1983 do 1993 roku głównie siłami parafian, a kamień węgielny poświęcił w 1983 roku Jan Paweł II. Konsekrowano go 23 października 1994 roku.
W Dębie przy ulicy Chorzowskiej leżą dwa obiekty: kościół Świętych Jana i Pawła pod numerem 160, ceglana neoromańska świątynia projektu Ludwiga Schneidera budowana od 1901 roku, oraz kaplica św. Barbary przy Silesia City Center. Kaplicę z 1920 roku urządzono w budynku, który był maszynownią szybu kopalni Eminenz, zamkniętej w 2004 roku.
W Wełnowcu-Józefowcu warto porównać dwa kościoły. Kościół św. Józefa Robotnika z lat 1935-1939 jest neobarokowy, a jego sylwetkę wyznacza kopuła nad skrzyżowaniem nawy i transeptu. Wcześniej stał tu drewniany kościół tymczasowy, który w 1919 roku powstał w 138 dni. Kościół Najświętszej Maryi Panny Wspomożenia Wiernych przy alei Korfantego urządzono w dawnej odlewni żelaza z początku XIX wieku i przebudowano w 1930 roku. Budynek był wcześniej magazynem i sklepem.
Kolejne kościoły osiedli górniczych to kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa w Murckach, ceglany, z lat 1931-1934, zaprojektowany przez krakowskiego architekta Zygmunta Gawlika, oraz kościół św. Jadwigi Śląskiej w Szopienicach, neogotycki, z lat 1884-1887, wysoki na 43 metry, z kaplicą Ogrójca z 1903 roku. W Szopienicach-Burowcu stoi też kościół Matki Bożej Nieustającej Pomocy, żelbetowy, z kamieniem węgielnym poświęconym przez papieża w 1979 roku.
W Bogucicach stoi bazylika św. Szczepana i Matki Bożej Boguckiej przy ulicy Markiefki. To neogotycki kościół z lat 1892-1894, wpisany do rejestru zabytków, a od 2015 roku bazylika mniejsza i sanktuarium maryjne z obrazem Matki Bożej Boguckiej. Na Zawodziu zobaczysz kościół Opatrzności Bożej, modernistyczny, z lat 1930-1931, według projektu Tadeusza Łobosa, wpisany do rejestru zabytków w 2019 roku.
W Dąbrówce Małej przy alei Niepodległości stoi neobarokowy kościół św. Antoniego Padewskiego z lat 1911-1912, z wieżą na fasadzie i organami z 1914 roku. W Podlesiu znajdziesz ceglany kościół Matki Bożej Częstochowskiej z 1921 roku z kopią obrazu jasnogórskiego w ołtarzu głównym. W Koszutce działa kościół oblatów, Oblaci wznieśli go w latach 1936-1937, a powiększyli w 1957 roku i pod koniec lat dziewięćdziesiątych.
Duża grupa katowickich świątyń powstała w czasach, gdy miasto rosło o nowe osiedla blokowe. Na Osiedlu Tysiąclecia stoją dwa: dwupoziomowy kościół Podwyższenia Krzyża Świętego i Matki Bożej Uzdrowienia Chorych z lat 1979-1994 przy ulicy Mieszka I oraz kościół Matki Bożej Piekarskiej przy ulicy Ułańskiej, poświęcony w 1990 roku. Na Zarzeczu działa kościół Matki Bożej Wspomożenia Wiernych z lat 1981-1985.
Kostuchna ma zarówno starszy, jak i najnowszy kościół: kościół Trójcy Przenajświętszej poświęcono w 1995 roku, a wezwanie ma upamiętniać przynależność mieszkańców do trzech dawnych parafii, w Podlesiu, Piotrowicach i Murckach. Kościół Matki Bożej Fatimskiej przy ulicy Bukszpanowej budowano od 2012 roku, a poświęcono 13 października 2025 roku. Na Brynowie warto dodać kościół Najświętszych Imion Jezusa i Maryi z organami z 1883 roku sprowadzonymi z Hamburga oraz kościół Świętej Rodziny i św. Maksymiliana Kolbego, konsekrowany w 1993 roku, z witrażami i rzeźbami lokalnych artystów.
Trzy katowickie świątynie są związane z górniczą historią miasta i warto je oglądać ze świadomością tego kontekstu. Kościół św. Józefa w Załężu, ceglany i neogotycki, z lat 1898-1900, powstał jako wotum po katastrofie górniczej z 1896 roku w kopalni Cleophas, która pochłonęła życie ponad stu osób.
Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego i św. Herberta na Osiedlu Witosa przy ulicy Barlickiego 2 budowano od 1984 do 1992 roku, a jego dzieje wiążą się z postulatami strajkujących górników kopalni Kleofas. Kamień węgielny poświęcił w Rzymie Jan Paweł II w 1982 roku.
Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego na Brynowie, przy ulicy Pięknej, wzniesiono w latach 1982-1989 jako kościół-pomnik górników, którzy zginęli podczas pacyfikacji strajku w kopalni Wujek w grudniu 1981 roku. Kamień węgielny wmurował 16 grudnia 1986 roku biskup Damian Zimoń. To miejsce modlitwy i pamięci, dlatego odwiedzaj je z szacunkiem. Inne miejsca upamiętnienia w mieście zebrano w kategorii Miejsca pamięci: Katowice.
Najlepiej łączyć obiekty z jednej dzielnicy. W Śródmieściu archikatedra, kościół Piotra i Pawła i kościół Mariacki dają się obejrzeć w jednym spacerze, a kościół św. Kazimierza wymaga krótkiego dojścia. W Panewnikach bazylika i kalwaria tworzą jeden zespół, w Dębie dwa obiekty stoją przy tej samej ulicy Chorzowskiej, a w Giszowcu dwa kościoły dzieli niewielka odległość.
Jeśli zależy ci na architekturze, zestaw neogotyk (Mariacki, Piotra i Pawła, Szopienice), modernizm (św. Kazimierza, Opatrzności Bożej) i neobarok (Nikiszowiec, Dąbrówka Mała). Jeśli wolisz historię przemysłu, połącz kościół św. Anny, kaplicę w dawnej maszynowni kopalni i kościół w Załężu. Poza kościołami warto zajrzeć do pobliskich zabytków w Katowicach i na cmentarze i pomniki w Katowicach.
Najstarszą budowlą miasta jest drewniany kościół św. Michała Archanioła, zbudowany prawdopodobnie w 1510 roku w Syryni i przeniesiony do Katowic w 1938 roku. Najstarszym murowanym kościołem jest kościół Mariacki.
Dwa: bazylika św. Ludwika Króla w Panewnikach (od 1974 roku) i bazylika św. Szczepana w Bogucicach (od 2015 roku). Archikatedra Chrystusa Króla jest katedrą archidiecezji.
Kaplica św. Barbary przy Silesia City Center zajmuje budynek po maszynowni szybu kopalni Eminenz, a kościół Wspomożenia Wiernych w Wełnowcu w dawnej odlewni żelaza.
Kościół św. Anny, neobarokową świątynię z dwiema wieżami, zaprojektowaną razem z całym osiedlem robotniczym przez Zillmannów.
Tak. Kalwaria Panewnicka to zespół kaplic w parku obok klasztoru franciszkanów w Ligocie-Panewnikach.
