Muzea

Muzea na Śląsku: Muzeum Śląskie w Katowicach, Zabytkowa Kopalnia Srebra i Zamek w Pszczynie. Ponad sto sześćdziesiąt miejsc na pochmurny dzień.

Śląskie muzea opowiadają o górnictwie, hutach i browarach, o pałacach magnatów i drewnianych chatach w górach, o sztuce współczesnej i o PRL. Wiele z nich mieści się w dawnych zakładach przemysłowych, więc sam budynek bywa częścią zwiedzania. Łatwo je wybrać według zainteresowań i miasta, bo muzeów jest ponad sto sześćdziesiąt.

Które muzea na Śląsku zobaczyć najpierw?

Na pierwszą wizytę najlepiej wybrać Muzeum Śląskie w Katowicach, Zabytkową Kopalnię Srebra w Tarnowskich Górach albo Zamek w Pszczynie. Każde z nich pokazuje inną stronę regionu: sztukę i dzieje Górnego Śląska, górniczą przeszłość i życie magnackiej rodziny.

Muzeum Śląskie działa w dawnej kopalni Katowice w Bogucicach. Nowy gmach otwarto w 2015 roku, a większość budynku zbudowano pod ziemią. Stałe wystawy obejmują malarstwo polskie, sztukę nieprofesjonalną, sztukę sakralną i historię Górnego Śląska. Kopalnia srebra w Tarnowskich Górach to podziemna trasa w dawnych wyrobiskach Królewskiej Kopalni Fryderyk, z odcinkiem łodzią i skansenem maszyn parowych, wpisana na listę UNESCO. Pszczyński zamek, dawna rezydencja magnacka, dziś Muzeum Zamkowe, ma oryginalne wnętrza Hochbergów, apartament cesarski i Salę Lustrzaną.

Gdy masz do dyspozycji cały dzień, dołóż Radiostację gliwicką: zespół z 1935 roku z 111-metrową drewnianą wieżą antenową, oddział Muzeum w Gliwicach i pomnik historii. To też miejsce prowokacji gliwickiej z 31 sierpnia 1939 roku, więc zwiedza się je z szacunkiem dla tej historii. W Katowicach-Szopienicach działa Walcownia - Muzeum Hutnictwa Cynku, dawna walcownia z początku XX wieku, w której przetrwały maszyny parowe i cały ciąg technologiczny. Według muzeum to jedyny obiekt dawnej Huty Metali Nieżelaznych w Szopienicach, w którym czytelnie zachowała się pierwotna funkcja, a w halach widać oryginalny ciąg produkcji blachy cynkowej. Walcownia i Muzeum Śląskie należą do Szlaku Zabytków Techniki Województwa Śląskiego.

Jakie muzea techniki, przemysłu i rzemiosła warto odwiedzić?

Śląsk to region przemysłu, dlatego muzea techniczne są tu szczególnie liczne. Pokazują nie tylko maszyny, ale i sposób życia ludzi, którzy przy nich pracowali. Wiele z nich należy do Szlaku Zabytków Techniki Województwa Śląskiego.

W Częstochowie, w korytarzach wydrążonych w latach 1974-1976 między pawilonami Muzeum Częstochowskiego, działa Muzeum Górnictwa Rud Żelaza: podziemna wystawa pokazuje w skali naturalnej wyrobiska i maszyny kopalń rud żelaza regionu. W Mysłowicach Centralne Muzeum Pożarnictwa, założone w 1975 roku, ma ponad cztery tysiące eksponatów, w tym najstarszą zachowaną w Polsce sikawkę konną z 1717 roku. W Łaziskach Górnych Muzeum Energetyki mieści się w starej rozdzielni elektrowni i pokazuje historię wytwarzania i przesyłu prądu wraz z żarówką Edisona.

Rzemiosła i drobne dziedziny życia mają swoje miejsca. Muzeum Drukarstwa w Cieszynie przy ulicy Głębokiej powstało w 1996 roku i ma zabytkowy sprzęt drukarski oraz pracownię graficzną. Muzeum Chleba w Radzionkowie to prywatna placówka z kilkunastoma tysiącami eksponatów i warsztatami pieczenia, a Muzeum Dawnych Rzemiosł w Żarkach w dawnym młynie elektrycznym pokazuje rzemiosła obecne w mieście od wieków, od młynarstwa po piekarstwo. O kolekcjach pojazdów i maszyn opowiada artykuł Muzea pojazdów, motocykli i maszyn, a pokrewne miejsca zebrano w kategorii Industria i technika.

Dwa browary urządziły własne muzea. Muzeum Browaru Żywiec mieści się w wykutych w skale piwnicach leżakowych, ma osiemnaście sal i otwarto je w 2006 roku z okazji jubileuszu browaru. Tyskie Browarium to muzeum i centrum zwiedzania w odnowionym budynku z 1902 roku na terenie Tyskich Browarów Książęcych. Do 2010 roku nosiło nazwę Tyskie Muzeum Piwowarstwa, a dziś funkcjonuje jako Muzeum Tyskich Browarów Książęcych.

Gdzie zobaczyć historię miast i regionu?

Muzea miejskie i regionalne dają najlepszy przegląd tego, jak wyglądało życie w danym ośrodku. Zwykle mają kilka oddziałów, więc planując wizytę, sprawdź, który budynek zawiera interesującą cię wystawę.

W Katowicach Muzeum Historii Katowic działa w kamienicy z 1910 roku przy ulicy księdza Józefa Szafranka, ma oddziały na Nikiszowcu i w Śródmieściu oraz w drewnianym kościele w parku. W zbiorach są między innymi 26 portretów Asymetrycznej Damy Witkiewicza i porcelana z hut „Giesche” i „Franciszek”. Muzeum Górnośląskie w Bytomiu, założone w 1910 roku, ma działy archeologii, etnografii, historii, przyrody i sztuki oraz zbiór judaików, w modernistycznym gmachu z lat 1929-1930. W Żywcu Muzeum Miejskie w Starym Zamku pokazuje dzieje miasta i kulturę górali żywieckich.

W Częstochowie Muzeum Częstochowskie ma oddziały w Ratuszu, w Galerii Dobrej Sztuki i w Domu Poezji, a ten ostatni to Muzeum Haliny Poświatowskiej w dawnym domu poetki przy ulicy Jasnogórskiej, otwarte w 2007 roku. Szczegółowy plan dnia znajdziesz w artykule Częstochowa bez pielgrzymki. W Gliwicach Willa Caro, neorenesansowa rezydencja przemysłowca Oscara Caro z lat 1882-1885, od 1934 roku jest siedzibą Muzeum w Gliwicach.

Na wsi i w górach działają mniejsze izby regionalne. Zagroda Wsi Pszczyńskiej to skansen z kilkunastoma drewnianymi zabytkami architektury ludowej, otwarty w 1975 roku w parku pszczyńskim; opis dnia w Pszczynie zawiera tekst Pszczyna bez zamku. W Istebnej stoi Kurna Chata Kawuloka, drewniana chata z 1863 roku z piecem bez komina, a w Milówce Muzeum „Stara Chałupa”, drewniany dom z 1739 roku wpisany do rejestru zabytków. Na polanie Przysłop pod Baranią Górą Muzeum Turystyki Górskiej pokazuje w trzech izbach dzieje turystyki w Beskidzie Śląskim. Kulturę Istebnej opisuje artykuł Dwaj malarze z Istebnej.

Jakie galerie sztuki działają na Śląsku?

Galerie należą do muzealnego krajobrazu regionu i są dobrym wyborem na krótką wizytę. Sztuka współczesna ma tu kilka silnych ośrodków: Katowice, Bielsko-Biała i Czeladź.

W Katowicach Galeria Sztuki Współczesnej BWA działa od 1949 roku i ma około 800 m² powierzchni wystawowej, kolekcję i Biennale Plakatu Polskiego. Galeria Parnas wystawia od 1993 roku malarstwo, grafikę, rzeźbę i szkło unikatowe, a Galeria Ateneum Śląskiego Teatru Lalki i Aktora pokazuje projekty scenograficzne i lalki. W Bielsku-Białej Galeria Bielska BWA ma budynek z 1960 roku i willę Sixta z ogrodem, a Galeria Wzgórze to prywatna galeria z kawiarnią, sceną i kinem niezależnym na Starym Mieście. Czeladzka Elektrownia działa w dawnej elektrowni kopalni Saturn z lat 1902-1908 i zachowała maszyny. W Częstochowie Galeria Dobrej Sztuki mieści się w dawnej plebanii z 1875 roku.

Co zwiedzić w deszczowy dzień albo z dziećmi?

Muzea z natury chronią przed pogodą, więc dobrze sprawdzają się w pochmurne dni. Dla rodzin najlepsze są miejsca, w których eksponatów można dotknąć albo zobaczyć żywe zwierzęta. Szersze zestawienie z dziećmi to artykuł Na deszcz z dzieckiem i kategoria Dla dzieci.

W Katowicach-Zawodziu FunHouse to interaktywne muzeum flipperów i gier arcade z ponad dwustoma maszynami retro, w które gra się bez limitu czasu. W Jaworzu Muzeum Fauny i Flory Morskiej i Śródlądowej ma okazy z całego świata, akwaria z żywymi rybami i Motylarnię. W Wiśle galeria Adama Małysza pokazuje około tysiąca pamiątek po skoczku: puchary, medale, narty i kombinezony.

Gdzie obejrzeć historię najnowszą i lotnictwo?

Muzea XX wieku wymagają spokojnego tonu i trochę czasu. W Rudzie Śląskiej Muzeum Historii Polski Ludowej w dawnym folwarku pokazuje życie codzienne lat 1945-1989: wnętrza mieszkań, kino, samochody i park pomników. W Radzionkowie Centrum Dokumentacji Deportacji Górnoślązaków w dawnym dworcu poświęcone jest deportacjom mieszkańców Górnego Śląska do Związku Radzieckiego w 1945 roku. Jest to miejsce pamięci i archiwum, więc zwiedza się je w skupieniu. Tematy pokrewne w kategorii Miejsca pamięci.

Miłośnicy lotnictwa pojadą do Napoleonu pod Częstochową, gdzie Muzeum 303 opowiada o lotnictwie polskim od początków awiacji po współczesność. Na Jurze, w Podlesicach, Centrum Dziedzictwa Przyrodniczego i Kulturowego Jury ma ekspozycję o przyrodzie i archeologii, a Gród na Górze Birów koło Ogrodzieńca to zrekonstruowany gród z wystawą znalezisk. Gród jest rekonstrukcją, a nie klasycznym muzeum, więc ma charakter plenerowy.

Jak wybrać muzea w konkretnym mieście?

Katowice mają najwięcej muzeów, a wszystkie zebrano na stronie Muzea: Katowice, w tym kilkanaście w samym centrum na stronie Muzea: Śródmieście. Bielsko-Biała ma osobny zestaw: Muzea: Bielsko-Biała. Dla Gliwic, Częstochowy, Zabrza, Tychów i Wisły służą strony Muzea: Gliwice, Muzea: Częstochowa, Muzea: Zabrze, Muzea: Tychy i Muzea: Wisła.

Po muzeum warto zajrzeć do pobliskich zabytków albo do teatrów i opery, a miłośnikom przyrody spodoba się kategoria Parki i przyroda. O rezydencjach przemysłowców opowiada artykuł Pałace magnatów i przemysłowców.

Najczęstsze pytania

Które muzeum na Śląsku jest największe?

Do największych należy Muzeum Śląskie w Katowicach w dawnej kopalni, z gmachem w większości podziemnym. Z muzeów technicznych największy rozmach ma Zabytkowa Kopalnia Srebra w Tarnowskich Górach, z trasą podziemną i skansenem maszyn parowych.

Które muzea są najlepsze na deszcz?

Wszystkie, bo zwiedza się je pod dachem. Na pochmurny dzień dobrze wybrać Muzeum Śląskie, Walcownię w Szopienicach, Muzeum Górnictwa Rud Żelaza w Częstochowie albo muzea w centrum Katowic.

Gdzie z dziećmi?

Dzieci polubią FunHouse w Katowicach, Motylarnię w Jaworzu, wystawę straży pożarnej w Mysłowicach i skansen w Pszczynie. Starszym spodoba się Muzeum Historii Polski Ludowej w Rudzie Śląskiej.

Czy wszystkie muzea z zestawienia przyjmują gości?

Nie wszystkie. Muzeum Literatury im. Władysława Reymonta w Bielsku-Białej ma zawieszoną działalność, więc nie planuj tam wizyty. Przed wyjazdem do innych miejsc sprawdź warunki zwiedzania na stronie muzeum.

Które muzea warto zobaczyć w Beskidach?

W Beskidzie Śląskim jest Muzeum Turystyki Górskiej na Przysłopie pod Baranią Górą i Galeria Małysza w Wiśle. W Istebnej warto zajrzeć do Kurnej Chaty Kawuloka, a w Milówce do Muzeum „Stara Chałupa”.